Κόλπα για σκύλους: «δώσε ποδαράκι», «κόλλα πέντε» και παιχνίδια για το μυαλό

Κόλπα για σκύλους: γιατί αξίζουν πέντε λεπτά τη μέρα

Ένα κόλπο δεν θα σε σώσει στη διάβαση, όπως το «έλα» ή το «μείνε»· γι' αυτά υπάρχουν οι βασικές εντολές σκύλου. Τα κόλπα είναι το παιχνίδι δίπλα τους, το πιο ανάλαφρο μάθημα της μέρας: αν σήμερα δεν βγει, δεν έγινε τίποτα.

Έχουν όμως και ουσία. Σε μια μελέτη του 2014 στο Animal Cognition, 12 μπιγκλ κέρδιζαν φαγητό, επαφή με άνθρωπο ή με άλλο σκύλο κάνοντας μια άσκηση που είχαν μάθει. Όταν η ανταμοιβή ερχόταν επειδή τα κατάφεραν, κουνούσαν περισσότερο την ουρά και ήταν πιο ζωηρά· όταν ερχόταν ανεξάρτητα από ό,τι έκαναν, έδειχναν σημάδια απογοήτευσης. Κατά τους ερευνητές, οι σκύλοι αντιδρούν συναισθηματικά στην ευκαιρία να λύσουν ένα πρόβλημα: μοιάζει να χαίρονται και την ίδια την επιτυχία, όχι μόνο την ανταμοιβή.

Μετράει και ο τρόπος. Σε μελέτη του 2011 στο Applied Animal Behaviour Science, με 53 ιδιοκτήτες, οι σκύλοι τα πήγαιναν συνήθως καλύτερα σε μια καινούργια άσκηση όταν ο άνθρωπός τους δήλωνε ότι επιβραβεύει περισσότερο και όταν, στα βίντεο της μελέτης, φαινόταν πιο παιχνιδιάρης και δούλευε με υπομονή.

Τι χρειάζεσαι

• Λιχουδιές μικρές όσο ένα νύχι και μαλακές· ό,τι του δίνεις, βγάλ' το από το φαγητό της μέρας.
• Ένα χαλί: στο πλακάκι και στο μάρμαρο τα πόδια γλιστρούν στις στροφές και στα σκυψίματα.
• Πέντε λεπτά, πριν από το φαγητό του. Σταματάτε όσο ακόμα το διασκεδάζει.
• Ένα σύντομο «ναι» τη στιγμή που κάνει το σωστό, ή ένα κλικ, αν έχετε ήδη φορτίσει το κλίκερ.

Πώς να μάθω στο σκύλο μου κόλπα: η σκάλα από τα εύκολα στα δύσκολα

Τα κόλπα χτίζονται το ένα πάνω στο άλλο. Αν πάτε στο «πέσε κάτω!» πριν μάθει το «ξάπλα», θα περάσετε τη βραδιά στο πάτωμα. Η σειρά που προτείνουμε:

Το πιο συχνό λάθος είναι η βιασύνη. Προχωράτε στο επόμενο βήμα ή σκαλί μόνο όταν σου «προσφέρει» την κίνηση πριν ολοκληρώσεις το σήμα με το χέρι· κι αν αποτύχει δύο φορές στη σειρά, το βήμα ήταν μεγάλο: κάν' το πιο εύκολο και κλείστε με κάτι που του βγαίνει.

Δώσε ποδαράκι: πώς μαθαίνει ο σκύλος να δίνει πόδι

Είναι το πιο κλασικό κόλπο και η πιο εύκολη αρχή: πολλοί σκύλοι ήδη σκαλίζουν την πόρτα ή σε σκουντούν με το πόδι για να ζητήσουν κάτι. Άλλοι το λένε «δώσε πόδι», άλλοι «δώσε χέρι»· ο σκύλος μαθαίνει τον ήχο, αρκεί να τον λέτε όλοι ίδιο. Κάθισε στο χαλί, με τον σκύλο καθιστό μπροστά σου.

1. Λιχουδιά στη γροθιά. Κλείσε μια μυρωδάτη λιχουδιά στη γροθιά σου και κράτα την ακίνητη μπροστά στο ένα του πόδι, στο ύψος του αγκώνα του. Μην πεις τίποτα.
2. Περίμενε. Θα μυρίσει, θα γλείψει, θα σπρώξει με τη μύτη. Κράτα το χέρι σταθερό: όταν η μύτη δεν φέρνει αποτέλεσμα, πολλοί σκύλοι δοκιμάζουν με το πόδι.
3. «Ναι» μόλις σηκωθεί το πόδι. Στην αρχή αρκεί ένα μικρό σήκωμα. «Ναι», άνοιξε το χέρι και άφησέ τον να πάρει τη λιχουδιά.
4. Λίγο πιο απαιτητικά. Μετά από μερικές επιτυχίες, «ναι» μόνο όταν το πόδι ακουμπά καθαρά τη γροθιά, και αργότερα όταν μένει πάνω της μια στιγμή.
5. Άδεια γροθιά, μετά παλάμη. Όταν πηγαίνει στη γροθιά μόλις τη δει, δείξ' του άδεια γροθιά και δώσε τη λιχουδιά από το άλλο χέρι. Μετά άνοιξε την παλάμη προς τα πάνω, στο ίδιο ύψος.
6. Τώρα η λέξη. «Δώσε ποδαράκι» μία φορά και αμέσως μετά η παλάμη. Με τις μέρες το πόδι θα ξεκινά με το άκουσμα της λέξης, πριν φτάσει το χέρι σου.

Να κρατά το πόδι για λίγο

Για «χειραψία», κλείσε απαλά τα δάχτυλα γύρω από το πόδι για ένα δευτερόλεπτο, «ναι» όσο το κρατάς, και άφησέ το. Αν το τραβήξει, το αφήνεις αμέσως. Σιγά-σιγά φτάνετε τα δύο-τρία δευτερόλεπτα, που θα χρειαστείτε στα νύχια.

Όταν κολλάει

• Αν δεν σηκώνει το πόδι, κατέβασε τη γροθιά σχεδόν στο πάτωμα και πες «ναι» ακόμα και όταν απλώς ρίχνει το βάρος στο άλλο πόδι. Ή «πιάσε» τη στιγμή που σκαλίζει μόνος του ένα παιχνίδι.
• Αν γλείφει και δαγκώνει τη γροθιά, περίμενε λίγο ακόμα, χωρίς να τραβήξεις το χέρι. Σε κουτάβι με κοφτερά δοντάκια, ξαναδοκιμάστε μετά τη βόλτα, όταν θα είναι πιο ήρεμο.
• Αν χτυπά δυνατά ή γρατζουνά, «ναι» μόνο στα απαλά αγγίγματα, και κράτα τα νύχια του κοντά. Σε μεγαλόσωμο σκύλο, πέρνα νωρίτερα στην παλάμη.
• Αν δίνει πάντα το ίδιο πόδι, κράτα τη γροθιά μπροστά στο άλλο του πόδι και δώσ' του δική του λέξη, π.χ. «και το άλλο».

Κόλλα πέντε και «γεια»: δύο κόλπα ακόμα με το πόδι

Όταν το ποδαράκι βγαίνει με την πρώτη, τα επόμενα δύο κόλπα θέλουν απλώς άλλη θέση της παλάμης.

Κόλλα πέντε

Γύρνα την παλάμη όρθια, με τα δάχτυλα προς τα πάνω, στο ύψος όπου δίνει το ποδαράκι. Θα την ακουμπήσει σαν να του ζητάς πόδι: «ναι» και λιχουδιά. Ανέβαζε την παλάμη λίγους πόντους τη μέρα, ως το ύψος του κεφαλιού του, και πρόσθεσε το «κόλλα πέντε» λίγο πριν τη δείξεις. Παλάμη προς τα πάνω σημαίνει «δώσε», όρθια παλάμη σημαίνει «κόλλα». Αν ο σκύλος σου πηδάει πάνω στον κόσμο, κράτα το χαμηλά και μόνο όταν το ζητάς εσύ.

Γεια

Εδώ το πόδι μένει στον αέρα. Δείξε την όρθια παλάμη λίγο ψηλότερα και πιο μακριά απ' όσο φτάνει: θα σηκώσει το πόδι και δεν θα βρει τίποτα, οπότε «ναι» πριν το ξαναπατήσει. Σιγά-σιγά η παλάμη γίνεται ένα μικρό κούνημα του χεριού, σαν χαιρετισμός από μακριά, και τότε μπαίνει η λέξη «γεια».

Κάνε κύκλο και υπόκλιση: κόλπα για μικρό διαμέρισμα

Και τα δύο χωράνε στο χαλί του σαλονιού, ανάμεσα στον καναπέ και στο τραπεζάκι.

Κάνε κύκλο

1. Η μύτη πίσω από τη λιχουδιά. Με τον σκύλο όρθιο, κράτα μια λιχουδιά με τρία δάχτυλα μπροστά στη μύτη του.
2. Ένας φαρδύς κύκλος. Κίνησε αργά το χέρι σε κύκλο, στο ύψος της μύτης του, προς την ουρά του και πάλι μπροστά. Το κεφάλι ακολουθεί τη λιχουδιά, το σώμα ακολουθεί το κεφάλι.
3. «Ναι» όταν κλείσει ο κύκλος. Μόλις σε ξανακοιτάξει, «ναι» και η λιχουδιά. Αν σταματά στη μέση, για λίγες φορές «ναι» στο μισό.
4. Άδειο χέρι, μικρότερη κίνηση. Η ίδια κίνηση χωρίς λιχουδιά στο χέρι, με την ανταμοιβή από την τσέπη. Με τις μέρες ο κύκλος μικραίνει, ώσπου μένει ένα γύρισμα του δείκτη.
5. Η λέξη και η άλλη φορά. «Κύκλο» λίγο πριν από το σήμα. Για την αντίθετη φορά, άλλη λέξη, π.χ. «γύρνα».

Υπόκλιση

Την κάνει ήδη μόνος του: όταν τεντώνεται μόλις ξυπνήσει, με τα μπροστινά πόδια κάτω και τα πισινά ψηλά, και όταν σε καλεί σε παιχνίδι, όπως εξηγούμε στον οδηγό για τη γλώσσα σώματος του σκύλου. Πιο εύκολα την «πιάνεις»: έχε λιχουδιές κοντά στο κρεβατάκι του και, μόλις τεντωθεί, «ναι» και μια λιχουδιά ανάμεσα στα μπροστινά του πόδια. Όταν τεντώνεται πιο συχνά μπροστά σου, βάλε τη λέξη «υπόκλιση» τη στιγμή που κατεβαίνει.

Για να την οδηγήσεις, με τον σκύλο όρθιο, κατέβασε τη λιχουδιά από τη μύτη του ίσια στο πάτωμα, λίγο προς το στήθος του. «Ναι» όσο οι αγκώνες κατεβαίνουν και τα πισινά είναι ακόμα ψηλά. Αν ξαπλώνει ολόκληρος, το «ναι» ήρθε αργά: πες το νωρίτερα.

Βρες το: παιχνίδια μύτης για βροχή και καύσωνα

Κάποιες μέρες η βόλτα μικραίνει: βροχή που δεν λέει να σταματήσει, Αύγουστος με την άσφαλτο να καίει. Τότε δουλεύει η μύτη. Το ψάξιμο δεν θέλει χώρο ούτε τρέξιμο· ο σκύλος το κάνει με την ησυχία του, στο δροσερό πάτωμα. Είναι από τα κόλπα για σκυλιά κάθε ηλικίας.

1. Στα πόδια σου. Δείξ' του μια λιχουδιά, πες «βρες το» και άφησέ τη να πέσει μπροστά του. Πέντε-έξι φορές.
2. Λίγο πιο πέρα. Κύλησε τη λιχουδιά ένα μέτρο μακριά, μετά δύο λιχουδιές σε διαφορετικές μεριές, με το «βρες το» κάθε φορά.
3. Κρυμμένη ενώ σε βλέπει. Κάτω από τη γωνία του χαλιού ή πίσω από το πόδι μιας καρέκλας.
4. Κρυμμένη χωρίς να σε βλέπει. Κάποιος τον κρατά στο διπλανό δωμάτιο, ή περιμένει με «μείνε». Κρύψε τρεις-τέσσερις λιχουδιές χαμηλά, σε εύκολα σημεία, και δυσκόλεψέ το μόνο όταν τις βρίσκει όλες γρήγορα.
5. Τα τρία ποτήρια. Τρία πλαστικά ποτήρια ανάποδα στο πάτωμα, η λιχουδιά κάτω από το ένα. Όταν μυρίσει ή σκουντήσει το σωστό, «ναι» και σηκώνεις το ποτήρι. Μετά τα μαζεύεις, για να μη γίνουν μασητικό.

Αργότερα κρύψε και το αγαπημένο του παιχνίδι: «πού είναι η μπάλα;». Στον καύσωνα, βόλτα νωρίς το πρωί και αργά το βράδυ, και τις ζεστές ώρες ψάξιμο μέσα.

Κόλπα που βοηθούν: νύχια, κτηνίατρος και τακτοποίηση

Μερικά κόλπα ξεπληρώνουν τον κόπο τους σε στιγμές που ο σκύλος δεν απολαμβάνει.

Από το ποδαράκι στο κόψιμο των νυχιών

Οι οδηγίες της Κτηνιατρικής Σχολής του Purdue για τα νύχια ζητούν κάθε άγγιγμα στο πόδι να έρχεται μαζί με λιχουδιά, ώστε να συνδεθεί με κάτι καλό, και τα κουτάβια να συνηθίζουν από νωρίς απαλά αγγίγματα στα πόδια. Η σχολή προτείνει να ξεκινάς από τον ώμο και να κατεβαίνεις με το χέρι ως το πόδι. Μετά, με λιχουδιά σε κάθε σκαλί:

• σου δίνει το πόδι και το κρατάς δύο-τρία δευτερόλεπτα·
• ακουμπάς ένα νύχι με το δάχτυλο, μετά με τον νυχοκόπτη κλειστό·
• κόβεις την άκρη από ένα νύχι και σταματάτε εκεί, με την καλύτερη λιχουδιά της μέρας.

Κατά το Purdue, αν κάθε φορά κόβετε μόνο ένα-δύο νύχια, δεν πειράζει. Αν όμως ο σκύλος παγώνει, προσπαθεί να φύγει ή να δαγκώσει, σταμάτα και ζήτα βοήθεια από τον κτηνίατρο· το ίδιο κι αν δεν ξέρεις ως πού κόβεται το νύχι.

«Ακούμπα»: το πιγούνι στην παλάμη

Για σταγόνες στα μάτια ή μια εξέταση, βοηθά ένας σκύλος που ακουμπά μόνος του το πιγούνι στην παλάμη σου. Βάλε την παλάμη κάτω από το πιγούνι του και, με μια λιχουδιά στο άλλο χέρι, οδήγησε τη μύτη προς τα κάτω ώσπου να ακουμπήσει: «ναι» και λιχουδιά. Μετά, σιγά-σιγά, μετράς σιωπηλά ως το τρία πριν από το «ναι». Αν σηκώσει το κεφάλι, δεν τον κρατάς· ξαναρχίζετε.

Μάζεψε τα παιχνίδια

Προϋπόθεση: να παίρνει ήδη ένα παιχνίδι στο στόμα («πάρ' το») και να το αφήνει στο χέρι σου για μια λιχουδιά («δώσ' το»).

1. Το χέρι πάνω από το καλάθι. Ζήτα «δώσ' το» με την παλάμη σου ακριβώς πάνω από ένα χαμηλό καλάθι. Αν το παιχνίδι πέσει μέσα, ακόμα καλύτερα: «ναι» και λιχουδιά.
2. Το χέρι φεύγει. Τραβάς σιγά-σιγά την παλάμη, ώσπου να αφήνει το παιχνίδι κατευθείαν στο καλάθι.
3. Από πιο μακριά. Το παιχνίδι μισό μέτρο από το καλάθι, μετά ένα, μετά δύο.
4. Η λέξη. «Μάζεψε», όταν κάνει όλη τη διαδρομή μόνος του.

Κουτάβι, ηλικιωμένος σκύλος ή πόνος: ποια κόλπα και πότε

Κουτάβι. Ξεκινά από τις πρώτες μέρες στο σπίτι, με μαθήματα ενός-δύο λεπτών μέσα στο παιχνίδι: ποδαράκι, κύκλος, «βρες το». Άλματα και στάση στα πίσω πόδια περιμένουν ώσπου να σου πει ο κτηνίατρος ότι τα κόκαλά του σταμάτησαν να μεγαλώνουν. Τι άλλο μαθαίνει κάθε μήνα, θα το βρεις στην εκπαίδευση κουταβιού ανά ηλικία.

Ηλικιωμένος σκύλος. Μαθαίνει κι αυτός, πιο αργά. Σε μελέτη του 2016 στο περιοδικό AGE, 95 μπόρντερ κόλεϊ, από 5 μηνών ως 13 ετών, έκαναν ασκήσεις σε οθόνη αφής: όσο μεγαλύτερος ο σκύλος, τόσο περισσότερα μαθήματα χρειαζόταν για να φτάσει στον στόχο. Σε τεστ μνήμης έξι μήνες αργότερα, όμως, η ηλικία δεν έκανε διαφορά. Κράτα τα μαθήματα πιο σύντομα και διάλεξε κόλπα που δεν κουράζουν τις αρθρώσεις: ποδαράκι, «ακούμπα», «βρες το». Σε ποιο στάδιο ζωής βρίσκεται, δείχνει ο πίνακας για την ηλικία σκύλου σε ανθρώπινα χρόνια.

Πρόσεχε και τα σημάδια πόνου. Ανάμεσα σε εκείνα της οστεοαρθρίτιδας, η Κτηνιατρική Σχολή του Cornell αναφέρει δυσκαμψία, κούτσαμα, δυσκολία στις σκάλες ή στο πήδημα στον καναπέ, δυσκολία να σηκωθεί από το ξάπλωμα και απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά. Και σημειώνει ότι μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, ειδικά με περιττά κιλά ή άλλα ορθοπεδικά προβλήματα. Αν δεις κάτι από αυτά, ή αν ένα κόλπο του βγαίνει ξαφνικά με κόπο, σταμάτα και πήγαινε στον κτηνίατρο.

Σε κάθε ηλικία, αν στη μέση του μαθήματος χασμουριέται, γλείφει τη μύτη του ή κοιτάζει αλλού, κάντε διάλειμμα και γυρίστε σε κάτι πιο εύκολο.

Απόψε, πριν από το βραδινό του φαγητό, κλείσε μια λιχουδιά στη γροθιά, κάθισε στο χαλί και περίμενε το πόδι. Για ένα πρόγραμμα εβδομάδα-εβδομάδα, διάλεξε «Θέλω να μάθει κόλπα» στο κουίζ της αρχικής.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιο είναι το πιο εύκολο κόλπο για σκύλους;

Για τους περισσότερους σκύλους, το «δώσε ποδαράκι», γιατί στηρίζεται σε κάτι που κάνουν ήδη: σηκώνουν το πόδι για να ζητήσουν κάτι. Αν ο δικός σου δεν σηκώνει καθόλου πόδι, ξεκίνα από τον κύκλο, όπου απλώς ακολουθεί με τη μύτη τη λιχουδιά.

Πώς να μάθω στο σκύλο μου κόλπα, αν δεν ξέρει ούτε «κάτσε»;

Ξεκίνα από όσα δεν το χρειάζονται: τον κύκλο, όπου η μύτη ακολουθεί τη λιχουδιά, και το «βρες το» με λιχουδιές στο πάτωμα. Το ποδαράκι, άλλωστε, το δίνει και όρθιος. Παράλληλα μάθε του το «κάτσε»· θα το χρειαστείτε στα επόμενα σκαλιά.

Από πόσο μηνών μπορεί ένα κουτάβι να μάθει κόλπα;

Από τις πρώτες μέρες στο σπίτι, με μαθήματα ενός-δύο λεπτών που μοιάζουν με παιχνίδι. Για άλματα και όρθια στάση στα πίσω πόδια ρώτα πρώτα τον κτηνίατρο, γιατί ο σκελετός του κουταβιού μεγαλώνει ακόμα.

Είναι αργά για κόλπα σε σκύλο 10 ετών;

Όχι. Σε μελέτη του 2016 με 95 μπόρντερ κόλεϊ, οι μεγαλύτεροι σκύλοι χρειάζονταν περισσότερα μαθήματα για να μάθουν, αλλά στο τεστ μνήμης έξι μήνες μετά η ηλικία δεν έκανε διαφορά. Διάλεξε κόλπα που δεν φορτώνουν τις αρθρώσεις και, αν βλέπεις δυσκαμψία ή κόπο, πήγαινε πρώτα στον κτηνίατρο.

Γιατί ο σκύλος μου δίνει συνέχεια το πόδι του;

Συνήθως επειδή έμαθε ότι πιάνει: του μιλάς, τον χαϊδεύεις ή του δίνεις κάτι. Επιβράβευε το πόδι μόνο όταν το ζητάς εσύ· όταν σε σκουντά μόνος του, μην του δίνεις σημασία και επιβράβευσέ τον μόλις κάτσει ήσυχος δίπλα σου. Αν όμως γλείφει ή δαγκώνει τα πόδια του ή κουτσαίνει, πήγαινέ τον στον κτηνίατρο.

Πηγές

• Animal Cognition: Μελέτη σε 12 σκύλους για τη χαρά τους όταν πετυχαίνουν μόνοι τους μια άσκηση (2014, στα αγγλικά)
• Applied Animal Behaviour Science: Μελέτη σε 53 ιδιοκτήτες και τους σκύλους τους για τις μεθόδους εκπαίδευσης, το παιχνίδι και τη μάθηση (2011, στα αγγλικά)
• AGE: Μελέτη σε 95 μπόρντερ κόλεϊ για την ηλικία, τη μάθηση και τη μνήμη (2016, στα αγγλικά)
• Purdue University, Κτηνιατρική Σχολή: Κόψιμο νυχιών στον σκύλο, με λιχουδιές και χωρίς πίεση (στα αγγλικά)
• Cornell University, Κτηνιατρική Σχολή: Η οστεοαρθρίτιδα στον σκύλο και τα σημάδια της (στα αγγλικά)

Οι συμβουλές είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τον κτηνίατρο ή τον εκπαιδευτή που βλέπει τον σκύλο σου από κοντά. Για επιθετικότητα ή θέματα υγείας, ξεκίνα από εκεί.