Να έρχεται όταν τον φωνάζεις: πώς να μάθω στο σκύλο μου το «έλα»

Ο σκύλος μου δεν έρχεται όταν τον φωνάζω: οι συνηθισμένοι λόγοι

Σπάνια φταίει το «πείσμα». Τις περισσότερες φορές ο σκύλος έχει μάθει, χωρίς να το θέλει κανείς, ότι δεν τον συμφέρει να έρθει. Η Dogs Trust, βρετανική οργάνωση για την ευζωία των σκύλων, το λέει απλά: ένα κυνηγητό ή ένα παιχνίδι με άλλον σκύλο μπορεί να του φαίνεται πιο συναρπαστικό από το να γυρίσει σε σένα, που σε βλέπει κάθε μέρα. Δες ποιο σας ταιριάζει:

• Το «έλα» φέρνει κακά νέα. Το λες πριν από το μπάνιο, το καθάρισμα των αυτιών ή το «μπαίνουμε μέσα», κι εκείνος έμαθε τι ακολουθεί.
• Η λέξη έγινε θόρυβος. Ακούγεται όλη μέρα, χωρίς να γίνεται τίποτα όταν δεν έρχεται και τίποτα ιδιαίτερο όταν έρχεται.
• Τον φωνάζεις πολύ αργά. Η γάτα δίπλα στους κάδους έχει ήδη τραβήξει όλη του την προσοχή ή εκείνος τρέχει κιόλας προς τα εκεί.
• Το κυνηγητό έγινε παιχνίδι. Αν κάθε φορά που δεν έρχεται τρέχεις πίσω του, έμαθε ένα παιχνίδι που το κερδίζει πάντα εκείνος.
• Φοβάται τι θα βρει. Αν την τελευταία φορά που ήρθε τον μάλωσες επειδή άργησε, έμαθε ότι το «έλα» μπορεί να τελειώσει άσχημα.
• Περνά την «εφηβεία». Αν είναι περίπου 8 μηνών και ξαφνικά κάνει πως δεν ακούει, δες τι έδειξε μια μελέτη γι' αυτή την ηλικία στην εκπαίδευση κουταβιού ανά ηλικία.

Κι αν ένας σκύλος που ερχόταν άνετα σταμάτησε ξαφνικά να έρχεται, ή ένας μεγάλος σε ηλικία δεν γυρίζει ούτε στο θρόισμα της σακούλας με τις λιχουδιές, ξεκίνα από τον κτηνίατρο: ίσως δεν ακούει καλά ή κάτι τον πονά. Άλλωστε, η Σχολή Κτηνιατρικής του UC Davis συστήνει έλεγχο υγείας πριν από κάθε εκπαίδευση συμπεριφοράς. Αν πάλι δεν ακούει πια καλά, πρόσθεσε ένα σήμα που φαίνεται από μακριά, όπως τα ανοιχτά χέρια που προτείνει η Dogs Trust.

Πριν ξεκινήσεις: η λέξη, η φωνή και η ανταμοιβή

Η λέξη

Αν το «έλα» κουβαλά ήδη άσχημες αναμνήσεις, μην παλεύεις να το «διορθώσεις»: πάρε καινούργια λέξη, όπως «εδώ», και άφησε το «έλα» για την κουβέντα. Η Dogs Trust προτείνει μια σύντομη, κοφτή λέξη ή, αν προτιμάς, σφυρίχτρα. Να μη θυμίζει το όνομά του· αν λέγεται Μπέλα ή Κανέλα, δες τι προτείνουμε στα ονόματα για σκύλους. Και να τη λέτε όλοι στο σπίτι ίδια.

Η φωνή

Ζωηρή και χαρούμενη, όχι αυστηρή. Σε μια μελέτη του 1990 στο περιοδικό Animal Behaviour, νεαρά σκυλιά εργαστηρίου έμαθαν να έρχονται με έναν ήχο και να κάθονται και να περιμένουν με έναν άλλο· για το «έλα», τέσσερις σύντομες νότες που ανέβαιναν ήταν πιο αποτελεσματικές από μία μακριά νότα που κατέβαινε. Η μελέτη έγινε με ήχους, όχι με λέξεις, δίνει όμως μια ιδέα: για το κάλεσμα ταιριάζουν τα παλαμάκια, ένα γρήγορο «πάμε-πάμε-πάμε» ή σύντομα σφυρίγματα, όχι ένα αργό, βαρύ «έλααα».

Η ανταμοιβή

Για το «έλα» κρατάς ό,τι καλύτερο έχεις. Σε μελέτη του 2018 στο Applied Animal Behaviour Science, σκύλοι έτρεχαν σε έναν διάδρομο για φαγητό, και για ένα κομματάκι λουκάνικο έτρεχαν σημαντικά πιο γρήγορα απ' ό,τι για ένα κομμάτι ξερή τροφή. Πέντε κομμάτια ξερή τροφή αντί για ένα, αντίθετα, δεν τους έκαναν πιο γρήγορους. Κατά τους ερευνητές, η ποιότητα της ανταμοιβής φαίνεται να μετράει περισσότερο από την ποσότητα. Φτιάξε λοιπόν μια «σκάλα» ανταμοιβών:

• κροκέτες από τη μερίδα της μέρας, για τα καλέσματα στο σπίτι που πια πετυχαίνουν πάντα·
• κάτι μαλακό και μυρωδάτο για έξω, όπως κυβάκια από βραστό κοτόπουλο χωρίς αλάτι ή λίγο τυρί·
• το αγαπημένο του παιχνίδι, αν το παιχνίδι τον τρελαίνει περισσότερο από το φαγητό·
• την ελευθερία: «πήγαινε!» και γυρίζει στη μυρωδιά ή στον φίλο του.

Όσο πιο δύσκολο το κάλεσμα, τόσο πιο ψηλά στη σκάλα. Κι αν έξω δεν θέλει ούτε την αγαπημένη του λιχουδιά, μάλλον το μέρος είναι ακόμα πολύ δύσκολο γι' αυτόν.

Πώς να μάθω στο σκύλο μου το «έλα»: το πρώτο μάθημα

Διάλεξε μια στιγμή λίγο πριν από το φαγητό του, όταν έχει όρεξη αλλά δεν χοροπηδά από ενέργεια, και βάλε στην τσέπη καμιά δεκαπενταριά μικρές, μαλακές λιχουδιές που λατρεύει. Το μάθημα κρατά 3–5 λεπτά. Με κουτάβι, ξεκίνα από τις πρώτες μέρες στο σπίτι.

1. Περίμενε να είναι κοντά. Ένα-δυο μέτρα μακριά, να σε βλέπει, χωρίς να μασάει ή να μυρίζει κάτι σπουδαίο. Το πρώτο κάλεσμα πρέπει να πετύχει σχεδόν σίγουρα.
2. Κάλεσε και απομακρύνσου. Το όνομά του και η λέξη, μία φορά, και αμέσως ένα-δυο βήματα προς τα πίσω. Αυτό προτείνει και το UC Davis: όταν σε «κυνηγήσει», λιχουδιά και μπράβο.
3. Σημάδεψε τη στροφή. Τη στιγμή που γυρίζει προς το μέρος σου, ένα σύντομο «ναι» ή ένα κλικ, όπως με το κλίκερ της εφαρμογής. Έτσι ανταμείβεις την απόφαση να έρθει, όχι μόνο την άφιξη.
4. Πλήρωσε κολλητά στα πόδια σου. Η λιχουδιά δίνεται χαμηλά, κοντά στο σώμα σου, για να μάθει να φτάνει ως εσένα και όχι ένα μέτρο πριν. Όσο τρώει, άγγιξε απαλά το κολάρο ή το σαμαράκι και δώσε μια δεύτερη.
5. Άφησέ τον να φύγει. «Ελεύθερα», ή πέτα μια κροκέτα λίγο πιο πέρα για να απομακρυνθεί, και ξανά από την αρχή. Πέντε με οκτώ καλέσματα, και σταματάς όσο ακόμα έχει όρεξη.

Τις επόμενες μέρες σκόρπισε καλέσματα στην καθημερινότητα: όταν ετοιμάζεις το φαγητό του, όταν βγάζεις το παιχνίδι του. Αν είστε πολλοί στο σπίτι, κάντε μάθημα ένας-ένας.

Από το σαλόνι στο πάρκο: έξι στάδια και πότε προχωράς

Κάθε στάδιο δυσκολεύει λίγο το κάλεσμα: αλλάζει ο χώρος, η απόσταση ή αυτό που τον τραβά, ποτέ όλα μαζί. Για να ανέβεις σκαλί, σε δύο μαθήματα στη σειρά πρέπει να έρχεται με το πρώτο κάλεσμα σχεδόν πάντα, ας πούμε 9 στις 10 φορές, χωρίς στάση για μύρισμα στη διαδρομή. Αν αποτύχει δύο φορές συνεχόμενα, κάνε το επόμενο κάλεσμα πιο εύκολο: πιο κοντά, πιο μακριά από τον περισπασμό, με καλύτερη λιχουδιά.

Το σαλόνι μπορεί να κρατήσει λίγες μέρες και οι περισπασμοί μήνες. Το καλοκαίρι, το στάδιο 4 ταιριάζει νωρίς το πρωί, με άδειες πλατείες, και το 5 το σούρουπο, όταν πέφτει η ζέστη και βγαίνουν τα παιδιά. Κι αν γυρίσετε ένα στάδιο πίσω, δεν χάσατε τίποτα.

Παιχνίδια που κάνουν το «έλα» συνήθεια

Οι εκπαιδευτές λένε το «έλα» ανάκληση (recall). Χτίζεται εύκολα με παιχνίδια: πολλές επαναλήψεις, χωρίς να βαρεθεί κανείς. Τα τρία πρώτα χωράνε σε διαμέρισμα.

Πινγκ-πονγκ

Δύο άνθρωποι, ένας σε κάθε άκρη του διαδρόμου, με λιχουδιές. Φωνάζετε εναλλάξ, μία φορά ο καθένας, και πληρώνει μόνο όποιος φώναξε· ο άλλος μένει ακίνητος σαν άγαλμα. Μετά πηγαίνετε σε δύο δωμάτια και αργότερα, με μακρύ λουρί, σε μια άδεια αλάνα.

Κρυφτό

Όσο εκείνος είναι απασχολημένος στην κουζίνα, κρύψου πίσω από μια πόρτα και φώναξε μία φορά. Όταν σε βρει, γιορτή με τρεις λιχουδιές στη σειρά. Μαθαίνει να σε ψάχνει όταν ακούει τη λέξη, ακόμα κι όταν δεν σε βλέπει. Καλό παιχνίδι και για τα παιδιά, με έναν ενήλικα δίπλα τους.

Το χέρι στο κολάρο

Αν ο σκύλος σου έρχεται αλλά σταματά ένα μέτρο μακριά και ξεγλιστρά μόλις απλώσεις το χέρι, μάλλον το χέρι στο κολάρο σήμαινε ως τώρα τέλος της βόλτας. Άλλαξέ το στο σπίτι: αγγίζεις το κολάρο, λιχουδιά, αφήνεις. Μετά το κρατάς ένα δευτερόλεπτο, λιχουδιά, αφήνεις. Σε λίγες μέρες, το χέρι που πλησιάζει θα σημαίνει κάτι καλό.

«Έλα» και ξανά στο παιχνίδι

Έξω, με το μακρύ λουρί ή στον περιφραγμένο χώρο, κάλεσέ τον όσο παίζει ή μυρίζει και, μόλις έρθει, λιχουδιά, ένα άγγιγμα στο σαμαράκι και «πήγαινε!». Γυρίζει αμέσως σε ό,τι έκανε, και το «έλα» παύει να σημαίνει «τέλος η διασκέδαση». Το UC Davis συμβουλεύει, όπου γίνεται, να μην του περνάς το λουρί αμέσως μετά το κάλεσμα, γιατί μπορεί να το ζήσει σαν τιμωρία. Όταν είναι όντως ώρα να φύγετε, ανάμεσα στο «έλα» και στο λουρί βάλε λίγο παιχνίδι ή δυο λιχουδιές ακόμα.

Εκπαίδευση σκύλου να μη φεύγει: μακρύ λουρί και ασφάλεια

Ώσπου να έρχεται σίγουρα με περισπασμούς, έξω δουλεύετε με μακρύ λουρί. Εκείνος τρέχει και μυρίζει, κι ένα λάθος δεν γίνεται ούτε κίνδυνος ούτε μάθημα ότι μπορεί να σου ξεφύγει.

• Μήκος 5–10 μέτρα, ελαφρύ και πλακέ, όχι λεπτό κορδόνι που κόβει τα χέρια.
• Δεμένο στο σαμαράκι, όπως προτείνει η Dogs Trust, όχι στο κολάρο: αν ξεκινήσει να τρέξει και τεντώσει απότομα, το τίναγμα δεν πέφτει στον λαιμό του.
• Ποτέ τυλιγμένο γύρω από το χέρι ή τα δάχτυλα. Κρατάς τη λαβή, αφήνεις το υπόλοιπο χαλαρό και, αν χρειαστεί, το πατάς.
• Όχι λουρί με καρούλι (αναδιπλούμενο): κρατά πάντα λίγη ένταση, ενώ εδώ θέλεις το λουρί χαλαρό, για να έρχεται επειδή τον φώναξες και όχι επειδή ένιωσε το τράβηγμα.

Και μετά το μακρύ λουρί; Κατά το UC Davis, καμία εκπαίδευση δεν πετυχαίνει κάθε φορά. Κοντά σε δρόμους και όπου έχει πολλή κίνηση, ο σκύλος μένει στο λουρί όσο σίγουρο κι αν είναι το «έλα» του. Χωρίς λουρί μόνο σε ασφαλείς χώρους, όπως συστήνει και η Dogs Trust· για εμάς, αυτό σημαίνει περιφραγμένο χώρο μακριά από δρόμους.

Όταν φεύγει και δεν γυρίζει: τι κάνεις εκείνη τη στιγμή

Χειμωνιάτικη βόλτα στην παραλία, το μακρύ λουρί σού γλιστρά από το χέρι και ο σκύλος τρέχει πίσω από έναν γλάρο. Το πρώτο που θα σου έρθει είναι να φωνάξεις και να τρέξεις από πίσω του. Κανένα από τα δύο δεν βοηθά.

1. Σταμάτα το «έλα». Όσο τρέχει μακριά σου, το UC Davis συμβουλεύει να μη λες τη λέξη, γιατί δεν θα τη συνδέσει με τη σωστή κίνηση. Κι αν την ξαναλές ενώ μάλλον δεν θα έρθει, μαθαίνει, όπως σημειώνει η Dogs Trust, ότι γίνεται και να μην έρθει. Εξαίρεση μόνο η λέξη έκτακτης ανάγκης, αν την έχετε δουλέψει.
2. Μην τον κυνηγήσεις. Όσο τρέχεις προς το μέρος του, για εκείνον είναι παιχνίδι, και σε αυτό είναι πιο γρήγορος από σένα.
3. Κάνε το αντίθετο. Τρέξε λίγα βήματα μακριά του, πάντα προς την πλευρά που δεν έχει δρόμο, με παλαμάκια ή ένα γρήγορο «πάμε-πάμε». Ή κάτσε ανακούρκουδα και ψάξε κάτι στην άμμο, κουνώντας τη σακούλα με τις λιχουδιές. Του δίνεις λόγο να έρθει να δει.
4. Υποδέξου τον σαν ήρωα. Λιχουδιές μία-μία, χαρούμενη φωνή, και το χέρι πάει στο σαμαράκι απαλά, όχι με άρπαγμα. Το UC Davis είναι κατηγορηματικό: ο σκύλος δεν τιμωρείται ποτέ επειδή ήρθε, όσο αργά κι αν ανταποκρίθηκε και ό,τι κι αν έκανε πριν.
5. Από αύριο, ένα στάδιο πίσω. Μακρύ λουρί για λίγες εβδομάδες, και ό,τι τον τράβηξε (γλάρος, γάτα ή μηχανάκι) μπαίνει στο πρόγραμμα ως περισπασμός, πρώτα από μακριά.

Η λέξη έκτακτης ανάγκης

Φτιάξε από τώρα ένα δεύτερο κάλεσμα που δεν ακούγεται ποτέ αλλιώς: μια λέξη που δεν λέτε στο σπίτι ή ένα σφύριγμα που δεν χρησιμοποιείς αλλού. Για δύο εβδομάδες, στο σπίτι, μία-δυο φορές τη μέρα, το λες μία φορά και ακολουθεί γλέντι: μια χούφτα από τις πιο νόστιμες λιχουδιές, η μία μετά την άλλη, για δέκα με δεκαπέντε δευτερόλεπτα. Μετά το κρατάς για τα δύσκολα, με γλέντι κάθε φορά που πετυχαίνει, και το ξαναπαίζεις στο σπίτι πότε-πότε, για να μη σκουριάσει. Αν το ξοδέψεις σε καθημερινά καλέσματα, θα ξεθωριάσει όπως το παλιό «έλα».

Ηλεκτρικό κολάρο για να γυρίζει; Τι έδειξε μια μελέτη

Για τον σκύλο που δεν γυρίζει, κάποιοι προτείνουν ηλεκτρικό κολάρο με τηλεχειριστήριο. Μια βρετανική μελέτη το δοκίμασε σε 63 σκύλους με προβλήματα στο «έλα», ανάμεσά τους σκύλους που κυνηγούσαν ζώα της φάρμας ή άγρια ζώα. Τους χώρισε σε τρεις ομάδες: με κολάρο, από εκπαιδευτές που πρότεινε η ένωση των κατασκευαστών του· από τους ίδιους εκπαιδευτές χωρίς κολάρο· από μέλη μιας επαγγελματικής ένωσης εκπαιδευτών, πάλι χωρίς κολάρο.

Στη δημοσίευση του 2014 στο PLOS ONE, μετά από 4–5 μέρες εκπαίδευσης, πάνω από 9 στους 10 ιδιοκτήτες ανέφεραν βελτίωση, χωρίς σημαντική διαφορά ανάμεσα στις ομάδες. Οι σκύλοι με το κολάρο όμως ήταν περισσότερη ώρα σε ένταση, χασμουριούνταν πιο συχνά και εξερευνούσαν λιγότερο από τους σκύλους της τρίτης ομάδας. Σε δεύτερη δημοσίευση, το 2020 στο Frontiers in Veterinary Science, οι ερευνητές μέτρησαν στα βίντεο την ανταπόκριση κάθε σκύλου: στην τρίτη ομάδα, που δούλευε κυρίως με ανταμοιβή, οι σκύλοι έρχονταν πιο συχνά με το πρώτο «έλα», και πιο γρήγορα από όσους φορούσαν το κολάρο.

Κατά τους ερευνητές, το κολάρο δεν έκανε την εκπαίδευση πιο αποτελεσματική ούτε τους σκύλους πιο υπάκουους, ακόμα και στα χέρια έμπειρων εκπαιδευτών, ενώ η ανταμοιβή κρύβει λιγότερους κινδύνους για την ευζωία του σκύλου. Για τον πνίχτη, τα καρφιά και το τι λέει ο νόμος, δες τον οδηγό για το κολάρο εκπαίδευσης σκύλου.

Αντί για κολάρο: πότε ζητάς βοήθεια

• Σε εκπαιδευτή θετικής ενίσχυσης, αν μείνατε εβδομάδες στο ίδιο στάδιο ή αν κυνηγά αυτοκίνητα, μηχανάκια ή ζώα.
• Σε κτηνίατρο και ειδικό συμπεριφοράς, αν φεύγει από φόβο, αν δηλαδή τρέμει, κρύβεται ή το σκάει με κάθε δυνατό θόρυβο.

Ξεκίνα απόψε από το σαλόνι: πέντε καλέσματα, πέντε γιορτές. Αύριο, κρυφτό. Για τις άλλες εντολές της βόλτας, το «κάτσε», το «άσ' το» και το «δίπλα», δες τις βασικές εντολές σκύλου.

Συχνές ερωτήσεις

Σε πόσο καιρό μαθαίνει ο σκύλος το «έλα»;

Στο σπίτι μπορεί να έρχεται με χαρά μέσα σε λίγες μέρες σύντομων μαθημάτων. Για να έρχεται σίγουρα έξω, με γάτες, σκύλους και μυρωδιές, θέλει εβδομάδες ή και μήνες, ανάλογα με τον σκύλο και την εξάσκηση. Ένα στάδιο που το περνάς βιαστικά, συχνά το ξανακάνεις.

Γιατί ο σκύλος μου έρχεται αλλά σταματά λίγο πριν από εμένα;

Πιθανότατα έχει μάθει ότι το χέρι που απλώνεται φέρνει λουρί και τέλος της βόλτας. Δίνε τη λιχουδιά χαμηλά, κολλητά στο σώμα σου, και δούλεψε στο σπίτι το άγγιγμα στο κολάρο με λιχουδιά. Κι αντί να κάνεις βήμα προς το μέρος του, κάνε ένα πίσω.

Πότε μπορώ να αφήσω τον σκύλο μου χωρίς λουρί;

Όταν, με μακρύ λουρί, έρχεται με το πρώτο κάλεσμα σχεδόν πάντα, και μάλιστα με περισπασμούς σαν αυτούς του χώρου όπου θα τον αφήσεις. Και τότε μόνο σε περιφραγμένο χώρο, μακριά από δρόμους· κοντά σε αυτοκίνητα μένει στο λουρί, ακόμα κι αν έρχεται πάντα.

Να φωνάζω πιο δυνατά όταν ο σκύλος δεν έρχεται;

Όχι. Κατά την Dogs Trust, ο θυμός και οι φωνές τον κάνουν να μη θέλει να γυρίσει σε σένα. Κάνε κάτι που τον τραβά: απομακρύνσου λίγα βήματα τρέχοντας, κάνε παλαμάκια ή κάτσε χαμηλά.

Πηγές

• PLOS ONE: Μελέτη σε 63 σκύλους με προβλήματα στο «έλα», εκπαιδευμένους με ηλεκτρικό κολάρο ή χωρίς (2014, στα αγγλικά)
• Frontiers in Veterinary Science: Μελέτη για το πόσο αποτελεσματικά μαθαίνει ο σκύλος το «έλα» με ηλεκτρικό κολάρο ή με ανταμοιβή (2020, στα αγγλικά)
• Applied Animal Behaviour Science: Μελέτη για το πόσο γρήγορα τρέχει ο σκύλος για πιο νόστιμη ή για περισσότερη λιχουδιά (2018, στα αγγλικά)
• Animal Behaviour: Μελέτη για τους ήχους που φέρνουν τον σκύλο κοντά σου ή τον κάνουν να περιμένει (1990, στα αγγλικά)
• UC Davis, Σχολή Κτηνιατρικής: Πώς μαθαίνει ο σκύλος να έρχεται όταν τον φωνάζεις (2019, στα αγγλικά)
• Dogs Trust: Πώς μαθαίνεις στον σκύλο να γυρίζει όταν τον φωνάζεις (στα αγγλικά)

Οι συμβουλές είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τον κτηνίατρο ή τον εκπαιδευτή που βλέπει τον σκύλο σου από κοντά. Για επιθετικότητα ή θέματα υγείας, ξεκίνα από εκεί.