Ο σκύλος φοβάται τα βεγγαλικά: τι κάνεις πριν και εκείνη τη στιγμή

Σκάνε ήδη βεγγαλικά; Τι κάνεις αυτή τη στιγμή

Αν έξω σκάνε ήδη κροτίδες και ο σκύλος τρέμει δίπλα σου, απόψε δεν θα του μάθεις κάτι καινούργιο. Μπορείς όμως να κάνεις τη βραδιά λιγότερο τρομακτική και πιο ασφαλή.

1. Κλείσε ό,τι ανοίγει. Μπαλκονόπορτες, παράθυρα, παντζούρια. Πέφτει ο θόρυβος, κρύβονται οι λάμψεις και δεν μένει ανοιχτός δρόμος για ένα σκυλί που πανικοβάλλεται.
2. Βάλε ήχο στο σπίτι. Τηλεόραση ή μουσική και, αν γίνεται, κι ένας δεύτερος ήχος, όπως ένας ανεμιστήρας: οι κτηνίατροι του Cornell προτείνουν δύο διαφορετικούς ήχους μαζί, για να σκεπάζονται οι κρότοι.
3. Άφησέ τον να κρυφτεί. Αν διάλεξε μόνος του κρυψώνα, κάτω από το κρεβάτι ή στο μπάνιο, μην τον τραβάς να βγει. Φέρε εκεί την κουβέρτα του και νερό.
4. Σε κάθε κρότο, κάτι καλό. Μόλις ακουστεί, δώσ' του μια λιχουδιά ή ξεκίνα το αγαπημένο του παιχνίδι. Δεν χρειάζεται να «κάνει» κάτι για να την πάρει.
5. Μείνε κοντά του. Κάθισε στο πάτωμα, μίλα χαμηλόφωνα και, αν έρθει πάνω σου, χάιδεψέ τον με αργές κινήσεις.
6. Αν πρέπει να βγει, μόνο με σαμαράκι και λουρί, ακόμα και στην αυλή, και για λίγο.

Αν τον χαϊδέψω, δεν «ενισχύω» τον φόβο;

Εδώ οι οδηγοί δεν συμφωνούν. Το UC Davis (2019) γράφει ακόμα να μην «επιβραβεύεις» τον φόβο με επιπλέον προσοχή ή καθησυχαστικά λόγια. Η κλινική συμπεριφοράς του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια (UPenn) λέει ότι η παλιά αυτή συμβουλή είναι λάθος: ένας πανικόβλητος σκύλος που τον αγνοείς μένει χωρίς καμία στήριξη. Η AAHA, η αμερικανική ένωση κτηνιατρικών νοσοκομείων, προτείνει ήπια καθησύχαση με χάδι, καλά λόγια και λιχουδιές, χωρίς τσιριχτή «μωρουδίστικη» φωνή.

Σε ερωτηματολόγιο του 2020 με 1.225 ιδιοκτήτες, το χάδι και η κουβέντα την ώρα των κρότων δεν συνδέθηκαν ούτε με βελτίωση ούτε με χειροτέρευση του φόβου με τον καιρό· με βελτίωση συνδέθηκαν μόνο το φαγητό και το παιχνίδι. Άρα με το χάδι δεν χαλάς τίποτα· το τι σημαίνει ο κρότος το αλλάζει σιγά-σιγά η λιχουδιά που έρχεται μετά.

• Μη φωνάζεις και μην τον μαλώνεις επειδή κλαίει, σκάβει ή λερώνει. Κατά τον οδηγό του UPenn, η τιμωρία μπορεί να κόψει για λίγο το κλάμα, αλλά δεν τον ηρεμεί.
• Μην τον αφήνεις στο μπαλκόνι, δεμένο στην αυλή ή μόνο στο σπίτι· κάποια σκυλιά από τον τρόμο πηδούν ακόμα και από σίτες ή παράθυρα.

Γιατί ο σκύλος φοβάται τα βεγγαλικά;

Για τον σκύλο, ένα βεγγαλικό είναι κρότος χωρίς προειδοποίηση, από άγνωστη κατεύθυνση, συχνά με λάμψη και μυρωδιά από μπαρούτι. Δεν ξέρει ότι είναι γιορτή· ξέρει μόνο ότι κάτι δυνατό συμβαίνει ξανά και ξανά. Ούτε οι κροτίδες της γειτονιάς είναι πιο αθώες, όπως σημειώνει ο οδηγός του UPenn: σκάνε κοντά και εντελώς απρόβλεπτα.

Δεν είναι ούτε σπάνιο ούτε «κακομαθησιά». Σε διεθνή έρευνα του Πανεπιστημίου της Βέρνης (PLOS ONE, 2019), με ερωτηματολόγιο για 1.225 σκύλους, οι μισοί περίπου είχαν έστω και λίγο φόβο στα βεγγαλικά. Ο φόβος ξεκινούσε συνήθως νωρίς, πιο συχνά μέσα στον πρώτο χρόνο της ζωής τους, και ελάχιστοι σκύλοι τον απέκτησαν για πρώτη φορά μετά τα επτά. Ως πιθανές αιτίες οι κτηνίατροι του Cornell αναφέρουν μια άσχημη εμπειρία με κάποιον θόρυβο, ελλιπή κοινωνικοποίηση στην κουταβίσια ηλικία, κάποια αρρώστια και το άγχος που δυναμώνει με τα χρόνια. Στα ελληνικά, τον έντονο φόβο για τους κρότους τον λέμε συχνά κροτοφοβία.

Θα του περάσει μόνο του;

Μην το υπολογίζεις. Η AAHA σημειώνει ότι ο φόβος για τους θορύβους συχνά δυναμώνει όταν δεν γίνεται τίποτα. Στην έρευνα του 2019, οι ιδιοκτήτες ανέφεραν συχνά και βελτίωση και χειροτέρευση με τα χρόνια: ο φόβος δεν είναι μονόδρομος, και η δουλειά από γιορτή σε γιορτή μετράει.

Φοβάται και τις βροντές ή τη βροχή;

Συχνά ναι: στην ίδια έρευνα, ο φόβος για τα βεγγαλικά πήγαινε μαζί με τον φόβο για τις βροντές και τους πυροβολισμούς. Τα περισσότερα από όσα διαβάζεις εδώ ισχύουν και για την καταιγίδα, με μια διαφορά. Κατά τον οδηγό του UPenn, δεν υπάρχουν καλά στοιχεία ότι ένας σκύλος συνηθίζει τις καταιγίδες με ηχογραφήσεις, πιθανότατα επειδή καμία ηχογράφηση δεν αναπαράγει όσα νιώθει σε μια αληθινή καταιγίδα. Για τους περισσότερους σκύλους με μέτριο ή έντονο φόβο στις καταιγίδες, ο ίδιος οδηγός θεωρεί απαραίτητο το φάρμακο από τον κτηνίατρο.

Πώς καταλαβαίνεις πόσο φοβάται

Ο φόβος δεν κάνει πάντα θόρυβο. Πολλοί σκύλοι απλώς σταματούν να τρώνε ή χώνονται σε μια γωνία, και στο σπίτι λένε «ησύχασε». Τα σημάδια είναι από τους οδηγούς του Cornell, του UC Davis και της AAHA· τα βάλαμε από τα πιο ήπια στα πιο έντονα.

Τρέμουλο ή λαχάνιασμα χωρίς κρότους και χωρίς ζέστη μπορεί να είναι πόνος ή αρρώστια, όχι φόβος: ρώτα τον κτηνίατρο.

Κροτοφοβία σκύλου: τι βοηθά πραγματικά

Σε δεύτερη δημοσίευση (Journal of Veterinary Behavior, 2020) η ίδια ερευνήτρια ανέλυσε τι δοκίμασαν 1.225 ιδιοκτήτες και τι βρήκαν χρήσιμο. Δεν είναι κλινική δοκιμή: μετράει πόσοι από όσους δοκίμασαν κάτι είπαν ότι βοήθησε.

• Λιχουδιά ή παιχνίδι αμέσως μετά από κάθε κρότο: πάνω από 7 στους 10, η πιο πετυχημένη μέθοδος εκπαίδευσης.
• Εκπαίδευση χαλάρωσης, δηλαδή να μάθει να ηρεμεί σε ένα σύνθημα: σχεδόν 7 στους 10.
• Φάρμακο με συνταγή κτηνιάτρου: σχεδόν 7 στους 10.
• Ηχογραφήσεις με κρότους: λίγο πάνω από 5 στους 10.
• Γιλέκο που σφίγγει απαλά τον κορμό: λίγο πάνω από 4 στους 10.
• Φερομόνες, βότανα, συμπληρώματα, αιθέρια έλαια, ομοιοπαθητικά και ανθοϊάματα: περίπου 3 στους 10, όχι περισσότερο απ' όσο ένα εικονικό φάρμακο (placebo).

Το συμπέρασμα της ερευνήτριας: η λιχουδιά μετά τον κρότο, η εκπαίδευση χαλάρωσης και τα φάρμακα για το άγχος φαίνεται να δουλεύουν καλύτερα, και τα δύο πρώτα καλό είναι να συνδυάζονται με τις ηχογραφήσεις. Αν κάνεις μόνο ένα πράγμα φέτος, κάνε αυτό: κάθε κρότος να φέρνει κάτι που ο σκύλος σου λατρεύει.

Σκύλος και βεγγαλικά: το πρόγραμμα από εβδομάδες πριν ως την επομένη

Αν η γιορτή σε πρόλαβε, ξεκίνα από τη γραμμή όπου βρίσκεσαι.

Εβδομάδες πριν: μάθε του ότι ο κρότος φέρνει κάτι καλό

Η «κλασική» μέθοδος έχει δύο σκέλη: ο ήχος ξεκινά τόσο χαμηλά που ο σκύλος δεν ταράζεται (απευαισθητοποίηση) και κάθε κρότος φέρνει κάτι που αγαπά (αντιεξάρτηση). Έτσι την περιγράφει και η AAHA, με ηχογραφήσεις που δυναμώνουν σταδιακά και επιβράβευση όσο ο σκύλος μένει ήρεμος.

1. Ετοίμασε ήχο και λιχουδιές. Ένα βίντεο με βεγγαλικά, ένα απλό ηχείο και λιχουδιές σε κομματάκια σαν φακές.
2. Ξεκίνα σχεδόν αθόρυβα. Τόσο χαμηλά που μόλις ακούς εσύ. Αν ο σκύλος παγώνει, κοιτάζει ανήσυχος γύρω του ή σταματά να τρώει, είναι ακόμα δυνατά: χαμήλωσε.
3. Πρώτα ο κρότος, μετά η λιχουδιά. Κάθε κρότος, μία λιχουδιά. Η σειρά μετράει: ο ήχος πρέπει να «προαναγγέλλει» το καλό.
4. Λίγα λεπτά κάθε φορά. Σταμάτα όσο είναι ακόμα χαλαρός και χαρούμενος.
5. Δυνάμωνε πολύ σιγά. Ανέβασε λίγο την ένταση μόνο όταν στην προηγούμενη μένει εντελώς ήρεμος. Αν φανεί ότι βιάστηκες, γύρνα ένα-δυο σκαλιά πίσω· δεν χάθηκε τίποτα.
6. Άλλαξε δωμάτιο και ώρα. Όταν τα πάει καλά στο σαλόνι, δοκίμασε στην κρεβατοκάμαρα ή το βράδυ.

Θέλει υπομονή, γι' αυτό ο οδηγός του UC Davis προτείνει να ξεκινάς εβδομάδες ή και μήνες πριν από τη γιορτή. Αν δεν τρελαίνεται για λιχουδιές, χρησιμοποίησε το αγαπημένο του παιχνίδι. Είναι η λογική «ήχος, μετά κάτι καλό» που δουλεύει και για τον σκύλο που γαβγίζει στο κουδούνι και στο ασανσέρ.

Ηρεμία σε σύνθημα και μια «φωλιά»

Διάλεξε ένα στρωματάκι και επιβράβευε ήρεμα κάθε φορά που ξαπλώνει εκεί, πρώτα για λίγα δευτερόλεπτα και σιγά-σιγά για περισσότερο. Όταν πηγαίνει πια μόνος του, πρόσθεσε ένα σύνθημα, όπως «στρωματάκι». Αν δεν έχετε κάνει ποτέ μάθημα με λιχουδιές, δες πώς στήνεις ένα μάθημα 5 λεπτών στο σπίτι. Στο κουίζ της αρχικής, αν διαλέξεις «Φοβάται βεγγαλικά και θορύβους», μπαίνει στο πρόγραμμα το μάθημα «Ήρεμα στα βεγγαλικά και στις βροντές».

Για «φωλιά» διάλεξε το δωμάτιο όπου ακούγεται λιγότερο ο δρόμος, με λίγα ή καθόλου παράθυρα, συχνά τον εσωτερικό διάδρομο ή το μπάνιο. Δίνε του εκεί λιχουδιές και μασητικά τις επόμενες εβδομάδες, για να το αγαπήσει πριν το χρειαστεί. Κλουβί εκπαίδευσης (crate) μόνο αν το έχει ήδη συνηθίσει· η βραδιά των βεγγαλικών δεν είναι η στιγμή για πρώτη φορά.

Αν έχεις κουτάβι

Τώρα είναι η καλύτερη ευκαιρία. Τα στοιχεία της έρευνας του 2019 δείχνουν ότι, όταν ένα κουτάβι ή ένας ενήλικος σκύλος που δεν φοβάται ακόμα μαθαίνει να συνδέει τον κρότο με κάτι ευχάριστο, αυτό είναι πολύ αποτελεσματικό για να μην αποκτήσει φόβο αργότερα. Κάνε το ίδιο πρόγραμμα όσο είναι μικρό, και η πρώτη του Ανάσταση ή Πρωτοχρονιά ας περάσει στο σπίτι, με λιχουδιές και παιχνίδι.

Η μέρα των βεγγαλικών: τι ετοιμάζεις πριν νυχτώσει

• Μεγάλη βόλτα, παιχνίδι και τουαλέτα με το φως της μέρας, ώστε να μη χρειαστεί να βγείτε όταν ξεκινήσουν οι κρότοι.
• Σαμαράκι που εφαρμόζει σωστά, λουρί για κάθε έξοδο, ακόμα και στην αυλή, και ταμπελάκι με το κινητό σου. Αν δεν έχεις σαμαράκι, δες τι να προσέξεις στο σαμαράκι και στο λουρί.
• Στοιχεία στο μικροτσίπ ενημερωμένα, με το σημερινό σου τηλέφωνο. Αν δεν είσαι σίγουρος, ρώτα τον κτηνίατρο.
• Παράθυρα, μπαλκονόπορτες και παντζούρια κλειστά πριν σκοτεινιάσει.
• Τηλεόραση ή μουσική έτοιμη και κάτι να μασάει για ώρα: το γεμιστό παιχνίδι από την κατάψυξη ή ένα μασητικό.
• Κάποιος μένει σπίτι μαζί του. Κατά τους κτηνιάτρους του Cornell, πολλοί σκύλοι που φοβούνται τους θορύβους δυσκολεύονται και όταν μένουν μόνοι, οπότε η απουσία σου μπορεί να τους αγχώσει περισσότερο.

Ανάσταση, Πρωτοχρονιά, γάμοι και γήπεδα

Στην Ελλάδα τα βεγγαλικά δεν είναι μία βραδιά τον χρόνο: η Ανάσταση γύρω στα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου, με κροτίδες συχνά από τις προηγούμενες μέρες, τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά, οι γάμοι, τα καλοκαιρινά πανηγύρια, οι πανηγυρισμοί για μια νίκη της ομάδας. Βάλε στο ημερολόγιο τα σταθερά και για τα απρόβλεπτα κράτα έτοιμα φωλιά, ήχο και λιχουδιές.

Το πρωί μετά: πόσο κρατάει ο φόβος

Στην έρευνα του 2019, σχεδόν 3 στους 4 σκύλους που φοβήθηκαν είχαν συνέλθει ως το επόμενο πρωί. Στους υπόλοιπους χρειάστηκε έως μία μέρα, έως μία εβδομάδα και, σε λίγους, εβδομάδες ή και μήνες. Άρα το «πάει, πέρασε» δεν ισχύει για όλους.

• Κράτα την πρώτη βόλτα σύντομη και ήσυχη, μακριά από την πλατεία ή τον δρόμο με τα βεγγαλικά.
• Αν διστάζει να βγει, μην τον σέρνεις: με λιχουδιές ως την πόρτα της πολυκατοικίας, την επόμενη φορά λίγο πιο πέρα.
• Μην τον αφήνεις να μασάει ό,τι έμεινε στον δρόμο από κροτίδες και βεγγαλικά.
• Γράψε τι έκανε, πόσο κράτησε ο φόβος και τι βοήθησε. Θα σου χρειαστεί στον κτηνίατρο και στην επόμενη γιορτή.

Αν το έσκασε

Ψάξε αμέσως γύρω από το σπίτι και στις διαδρομές της βόλτας σας· ένας τρομαγμένος σκύλος μπορεί να έχει χωθεί κάπου κοντά, σε μια πυλωτή ή κάτω από ένα αυτοκίνητο. Ειδοποίησε τον δήμο σου και τα κτηνιατρεία της περιοχής, που διαβάζουν το μικροτσίπ αν τον φέρει κάποιος. Όταν τον βρεις, μην τρέξεις προς το μέρος του: κάθισε χαμηλά και άφησέ τον να έρθει σε σένα.

Πότε θέλει κτηνίατρο ή ειδικό συμπεριφοράς

Μίλα με τον κτηνίατρο αν ο σκύλος σου πανικοβάλλεται ή τραυματίζεται, αν δεν έχει συνέλθει ως την επομένη, αν ο φόβος δυναμώνει από γιορτή σε γιορτή ή αν άρχισε ξαφνικά, ειδικά σε μεγάλη ηλικία.

Η κουβέντα αυτή γίνεται εβδομάδες πριν, όχι το απόγευμα του Μεγάλου Σαββάτου. Αν χρειάζεται φάρμακο για το άγχος, ο κτηνίατρος θα σου πει ποιο, πόσο και πότε· καλό είναι να το δοκιμάσετε πρώτα σε μια ήσυχη μέρα, όπως συστήνει το Cornell.

Αν ο φόβος δεν βελτιώνεται, ζήτα παραπομπή σε κτηνίατρο με ειδίκευση στη συμπεριφορά ή σε ειδικό συμπεριφοράς που δουλεύει μόνο με επιβράβευση· δες και τι ρωτάς πριν κλείσεις εκπαιδευτή. Κι αν σου προτείνουν κολάρο που «κόβει» το γάβγισμα με ρεύμα ή σπρέι, θυμήσου ότι ένας σκύλος που γαβγίζει από φόβο δεν θα νιώσει έτσι πιο ασφαλής· το εξηγούμε στο άρθρο για τα κολάρα εκπαίδευσης σκύλου.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο κρατάει ο φόβος μετά τα βεγγαλικά;

Στους περισσότερους σκύλους περνά μέσα στη νύχτα: σε έρευνα του 2019, σχεδόν 3 στους 4 είχαν συνέλθει ως το επόμενο πρωί. Σε κάποιους όμως κράτησε μέρες ή και περισσότερο· αν ο δικός σου δεν έχει συνέλθει ως την επομένη, μίλα με τον κτηνίατρο.

Μπορώ να δώσω ηρεμιστικό στον σκύλο για τα βεγγαλικά;

Μόνο αν το δώσει ο κτηνίατρος· κλείσε ραντεβού εβδομάδες πριν, για να το δοκιμάσετε σε μια ήσυχη μέρα. Ποτέ δικά σου χάπια, γιατί κάποια ανθρώπινα φάρμακα είναι επικίνδυνα για τους σκύλους. Για φερομόνες και «φυσικά» ηρεμιστικά, σε έρευνα του 2020 περίπου 3 στους 10 ιδιοκτήτες που τα δοκίμασαν είπαν ότι βοήθησαν, όχι περισσότερο απ' όσο ένα εικονικό φάρμακο.

Να πάρω τον σκύλο μαζί μου στην Ανάσταση;

Καλύτερα όχι, ακόμα κι αν δεν φοβάται. Γύρω από την εκκλησία σκάνε βεγγαλικά και βαρελότα από κοντά και ένας σκύλος που θα τρομάξει μπορεί να τιναχτεί και να χαθεί. Άφησέ τον σπίτι με κάποιον δικό σας.

Ο σκύλος μου τρέμει: είναι πάντα φόβος;

Όχι πάντα. Αν τρέμει την ώρα των κρότων ή μιας καταιγίδας, μαζί με λαχάνιασμα, κρύψιμο ή κλάμα, μάλλον φοβάται. Αν τρέμει χωρίς προφανή λόγο, πονάει, κουτσαίνει ή δεν τρώει, πήγαινέ τον στον κτηνίατρο.

Η κροτοφοβία του σκύλου θεραπεύεται;

Σε πολλούς σκύλους βελτιώνεται, αλλά θέλει χρόνο. Κατά τους ιδιοκτήτες σε έρευνα του 2020, βοήθησαν περισσότερο η λιχουδιά ή το παιχνίδι μετά από κάθε κρότο, η εκπαίδευση χαλάρωσης και το φάρμακο του κτηνιάτρου. Όσο πιο νωρίς ξεκινήσεις, τόσο καλύτερα.

Πηγές

• PLOS ONE: Έρευνα για τη σοβαρότητα, την εξέλιξη και την πρόληψη του φόβου για τα βεγγαλικά στους σκύλους (2019, στα αγγλικά)
• Journal of Veterinary Behavior: Τι βοηθά τους σκύλους που φοβούνται τα βεγγαλικά, έρευνα σε ιδιοκτήτες (2020, στα αγγλικά)
• AAHA: Ο φόβος των κατοικίδιων για τους δυνατούς θορύβους, σημάδια και τι βοηθά (2024, στα αγγλικά)
• Cornell University, Κτηνιατρική Σχολή: Ο φόβος για τα βεγγαλικά και τις καταιγίδες (στα αγγλικά)
• University of Pennsylvania, Κτηνιατρικό Νοσοκομείο Ryan: Ο φόβος για τις καταιγίδες και τα βεγγαλικά (στα αγγλικά)
• UC Davis, Κτηνιατρική Σχολή: Ο φόβος για τα βεγγαλικά (2019, στα αγγλικά)

Οι συμβουλές είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τον κτηνίατρο ή τον εκπαιδευτή που βλέπει τον σκύλο σου από κοντά. Για επιθετικότητα ή θέματα υγείας, ξεκίνα από εκεί.