Γλώσσα σώματος σκύλου: τι σου λέει με την ουρά, τα αυτιά και το σώμα

Γλώσσα σώματος σκύλου: διάβασε όλο τον σκύλο, όχι ένα σημάδι

Ο σκύλος σου «μιλά» όλη μέρα, σε σένα και στους άλλους σκύλους. Το συνηθισμένο λάθος είναι να διαβάζουμε ένα μόνο κομμάτι του, σχεδόν πάντα την ουρά. Για τα σημάδια φόβου, άγχους και χαλάρωσης, όπου δεν γράφουμε άλλη πηγή, στηριζόμαστε σε δύο οδηγούς κτηνιατρικών σχολών: του Πανεπιστημίου Purdue και του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια (Κτηνιατρικό Νοσοκομείο Ryan). Ο πρώτος το λέει απλά: μετράνε όλα μαζί, η ταχύτητα και η χαλαρότητα του κουνήματος, η θέση της ουράς, η θέση του υπόλοιπου σώματος και η περίσταση.

Έχει σημασία, γιατί τα πρώτα σημάδια του άγχους είναι ήσυχα. Σε έρευνα του 2012 στο Journal of Veterinary Behavior, με 1.190 ερωτηματολόγια, οι ιδιοκτήτες αναγνώριζαν πιο συχνά το τρέμουλο και το κλαψούρισμα. Το βλέμμα αλλού, το γύρισμα του κεφαλιού, το χασμουρητό και το γλείψιμο της μύτης τα ανέφεραν πιο σπάνια· κατά τους ερευνητές, λίγοι ιδιοκτήτες μπορούν να καταλάβουν το στρες και να παρέμβουν στα πρώτα του στάδια.

Η γρήγορη ματιά, από τη μύτη ως την ουρά

1. Σώμα. Λυτό, με το βάρος μοιρασμένο; Ή σφιγμένο, μαζεμένο χαμηλά και πίσω ή τεντωμένο ψηλά και μπροστά;
2. Πρόσωπο. Χαλαρό στόμα και μαλακό βλέμμα; Ή σφιγμένο στόμα, ορθάνοιχτα μάτια, αυτιά πίσω;
3. Ουρά. Στο συνηθισμένο της ύψος και χαλαρή; Ή χωμένη ανάμεσα στα πόδια, ή ψηλά και άκαμπτη;
4. Στιγμή. Τι έγινε λίγο πριν; Χτύπησε το κουδούνι, πλησίασε ένα παιδί, άνοιξε η πόρτα του ασανσέρ;

Αν τα περισσότερα λένε «χαλαρός», μάλλον είναι. Αν σφίγγεται έστω ένα κομμάτι του, μην εμπιστευτείς την ουρά που κουνιέται.

Τι σημαίνει όταν ο σκύλος κουνάει την ουρά του;

Ότι θέλει επαφή, όχι απαραίτητα ότι χαίρεται. Κατά τον οδηγό της Πενσυλβάνια, το κούνημα μπορεί να σημαίνει φιλικό ενδιαφέρον ή, μερικές φορές, επιθετικότητα, και δεν προβλέπει καλά τι θα ακολουθήσει. Κοιτάς λοιπόν πώς κουνιέται:

• Χαλαρό κούνημα, που συχνά παρασύρει και τα πισινά: καλό σημάδι. Σφιγμένη ουρά, χαμηλά, στη μέση ή ψηλά, είτε κουνιέται είτε μένει ακίνητη: σημάδι φόβου.
• Το ύψος μετράει σε σχέση με το δικό του «ουδέτερο». Ένα ακίτα ή ένα πομεράνιαν την έχει από τη φύση του γυρισμένη πάνω στην πλάτη, ένα γουίπετ χαμηλά.
• Χωμένη ανάμεσα στα πόδια: φόβος, που μπορεί να γίνει και επιθετικότητα. Με μια εξαίρεση: όταν τον πιάνει η τρέλα και τρέχει πέρα-δώθε ή σε κύκλους με την ουρά μαζεμένη, συνήθως παίζει.

Και μια παγίδα: ο σκύλος που στέκεται ψηλά, με αυτιά μπροστά και ουρά πάνω, μοιάζει σίγουρος. Συχνά δεν είναι καθόλου, γράφει ο ίδιος οδηγός· προσπαθεί να μη δείξει ότι φοβάται και μπορεί να δαγκώσει.

Δεξιά ή αριστερά;

Σε μελέτη του 2007 στο Current Biology με 30 σκύλους, το κούνημα της ουράς έγερνε έντονα προς τα δεξιά όταν έβλεπαν τον άνθρωπό τους, και το ίδιο, με μικρότερο κούνημα, μπροστά σε έναν άγνωστο άνθρωπο. Μπροστά σε έναν άγνωστο, «κυρίαρχο» σκύλο, έγερνε αριστερά. Οι ερευνητές το συνδέουν με το αν ο σκύλος θέλει να πλησιάσει ή να απομακρυνθεί. Στο πεζοδρόμιο όμως δεν μετριέται με το μάτι· ένα σώμα που σφίγγεται φαίνεται πιο εύκολα.

Αυτιά, μάτια και στόμα: τι λέει το πρόσωπο του σκύλου

Αυτιά

Στον ήρεμο σκύλο μένουν στη φυσική τους θέση ή στρέφονται σε ό,τι τον ενδιαφέρει· τραβηγμένα πίσω δείχνουν άγχος. Το Purdue όμως βάζει στα σημάδια φόβου και τα αυτιά όρθια και τεντωμένα μπροστά, ή αυτά που γυρίζουν συνέχεια σαν ραντάρ, γι' αυτό τα διαβάζεις πάντα μαζί με το σώμα. Στα κρεμαστά αυτιά, κοίτα τη βάση τους.

Μάτια

Ο ήρεμος σκύλος έχει μαλακό βλέμμα και φρύδια χωρίς ένταση. Ο φοβισμένος έχει μάτια ορθάνοιχτα με μεγάλες κόρες ή μισόκλειστα, ή σε κοιτάζει σκληρά και σταθερά. Εκεί ανήκει και το «μάτι φάλαινας», όταν φαίνεται το άσπρο του ματιού, συνήθως επειδή έχει στρίψει το κεφάλι αλλά σε κρατά στο βλέμμα του.

Όταν γυρίζει το κεφάλι αλλού, προσπαθεί να αποφύγει μια σύγκρουση. Και το «ένοχο βλέμμα» μετά από μια ζημιά έχει εξήγηση που μάλλον δεν περιμένεις· τη βρίσκεις στον οδηγό για τη θετική εκπαίδευση σκύλου.

Στόμα

Όταν είναι ήρεμος, το στόμα του είναι χαλαρό, μισάνοιχτο, ίσως με τη γλώσσα λίγο έξω· όταν φοβάται ή προειδοποιεί, κλειστό και σφιγμένο, με ζαρωμένη μύτη ή δόντια που φαίνονται. Δύο κινήσεις μοιάζουν αθώες, αλλά συχνά δεν είναι: το γλείψιμο των χειλιών δείχνει ότι κάτι τον αγχώνει, και το χασμουρητό άγχος ή σύγκρουση, εκτός αν νυστάζει ή μόλις ξύπνησε. Αν γρυλίζει, σε προειδοποιεί· τι κάνεις τότε, στη σκάλα των προειδοποιήσεων.

Τι βρήκε η έρευνα στο πρόσωπο

Μελέτη του 2019 στο Scientific Reports κατέγραψε με ειδικό σύστημα κωδικοποίησης το πρόσωπο λαμπραντόρ όταν περίμεναν με χαρά μια λιχουδιά και όταν απογοητεύονταν επειδή δεν την έπαιρναν. Στη χαρούμενη αναμονή, πιο συχνά τα αυτιά μαζεύονταν προς τη μέση του κεφαλιού, με τις βάσεις τους πιο κοντά. Στην απογοήτευση, πιο συχνά ανοιγόκλειναν τα μάτια, μισάνοιγαν τα χείλη ή το στόμα, έγλειφαν τη μύτη και γύριζαν τα αυτιά πίσω. Αν λοιπόν στο μάθημα αρχίσει να γλείφει τη μύτη, ίσως του ζητάς κάτι πολύ δύσκολο: κάν' το πιο εύκολο.

Στάσεις σώματος σκύλου: από το χαλαρό ως το πάγωμα

Ο χαλαρός σκύλος έχει μαλακούς μύες, λυτό σώμα, βάρος μοιρασμένο και κινήσεις σαν λαστιχένιες. Ο φοβισμένος σφίγγεται και το βάρος του πάει χαμηλά και πίσω ή ψηλά και μπροστά. Στα σημάδια φόβου το Purdue προσθέτει τις σηκωμένες τρίχες, το ξαφνικό μάδημα, το ανάσκελα, το σηκωμένο μπροστινό πόδι και την ακινησία. Δύο στάσεις παρεξηγούνται συχνά, και μαζί τους τρία μικρότερα σημάδια:

• Πάγωμα. Μένει ξαφνικά ακίνητος και σκληραίνει. Δεν «το δέχεται» ήρεμα: φοβάται και μπορεί να δαγκώσει αν συνεχίσεις.
• Ανάσκελα. Δύο εντελώς διαφορετικά μηνύματα. Χαλαρός, με την ουρά να κουνιέται, τις πατούσες να «σκαλίζουν» και φιλικό βλέμμα: ζητά προσοχή, χάδι ή παιχνίδι. Σφιγμένος και ακίνητος, με το κεφάλι αλλού: «είναι πολλά, φύγε», και μπορεί να γίνει επιθετικός αν απλώσεις χέρι.
• Σηκωμένες τρίχες στον σβέρκο ή στη ράχη: το σώμα του έχει μπει σε «πάλη ή φυγή», γιατί φοβάται ή νιώθει απειλή.
• Τίναγμα σαν να βγήκε από τη θάλασσα, ενώ είναι στεγνός: σημάδι στρες, όπως το χασμουρητό. Θα το δεις συχνά μόλις τελειώσει κάτι που τον ζόρισε, όπως το κόψιμο των νυχιών.
• Μυρίζει ξαφνικά το πάτωμα, ξύνεται ή πίνει νερό τη στιγμή που τον φωνάζεις ή πλησιάζει άγνωστος σκύλος: το Purdue τα λέει «συμπεριφορές μετατόπισης», δηλαδή φυσιολογικές κινήσεις στη λάθος στιγμή.

Στάσεις σκύλου στον ύπνο

Εδώ τα γνωστά είναι λιγότερα απ' όσα κυκλοφορούν. Κουλουριασμένος κρατά τη ζέστη του· απλωμένος στο πλακάκι τον Αύγουστο, δροσίζεται· ανάσκελα, με χαλαρά πόδια, συνήθως απλώς κοιμάται βαθιά. Έρευνα που να δίνει νόημα σε κάθε στάση ύπνου δεν βρήκαμε. Αν όμως ο ύπνος του αλλάξει ξαφνικά, αν δεν βολεύεται ή λαχανιάζει χωρίς ζέστη, ρώτα τον κτηνίατρο: μπορεί να πονά.

Τι σημαίνουν οι κινήσεις των σκύλων: ο πίνακας «βλέπεις, κάνεις»

Για τις στιγμές που δεν έχεις χρόνο να σκεφτείς:

Ένας κανόνας για όλο τον πίνακα: μπροστά σε σημάδι άγχους κάνεις λιγότερα, όχι περισσότερα. Κι όταν το σώμα του μαλακώσει ξανά, δώσ' του ένα ήρεμο «μπράβο» ή ένα κλικ με το κλίκερ της εφαρμογής και μια λιχουδιά.

Γλώσσα σώματος στην καθημερινότητα: επισκέπτες, ασανσέρ, κτηνίατρος

Επισκέπτες

Ο καλός χαιρετισμός αφήνει τον σκύλο να αποφασίσει. Ο επισκέπτης δεν σκύβει από πάνω του ούτε απλώνει χέρι στο κεφάλι του· στέκεται λίγο στο πλάι και τον αφήνει να έρθει. Αν πλησιάσει με λυτό σώμα, ένα χάδι στο στήθος για τρία δευτερόλεπτα και παύση. Αν σπρώξει το χέρι για κι άλλο, συνεχίζει· αν γυρίσει αλλού ή γλείψει τη μύτη του, φτάνει.

Ασανσέρ και αγκαλιά

Κατά τον οδηγό της Πενσυλβάνια, ένας σκύλος μπορεί να νιώθει παγιδευμένος όταν είναι με λουρί, σε κλουβί, πίσω από φράχτη, στο αυτοκίνητο ή στην αγκαλιά κάποιου· τότε μπορεί να γίνει επιθετικός με όποιον πλησιάζει. Το ασανσέρ της πολυκατοικίας τα έχει όλα: στενό κουτί, λουρί και γείτονας που μπαίνει ξαφνικά.

Στον κτηνίατρο

Από την αίθουσα αναμονής ως το τραπέζι εξέτασης θα δεις συχνά λαχάνιασμα χωρίς ζέστη, τρέμουλο, χασμουρητά ή ξαφνικό μάδημα που αφήνει τρίχες παντού, όλα σημάδια φόβου και στρες. Πάρε τις καλύτερες λιχουδιές, ρώτα αν μπορείτε να περιμένετε έξω ώσπου να σας φωνάξουν και πες στον κτηνίατρο τι βλέπεις. Αν παγώσει στο τραπέζι, ζήτα ένα μικρό διάλειμμα.

Παιδιά και σκύλος: τα σημάδια που πρέπει να ξέρουν

Τα παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο από δάγκωμα, και η αγκαλιά που για ένα μικρό παιδί είναι αγάπη μπορεί να φοβίσει ή να αγχώσει τον σκύλο. Αυτά σημειώνει μελέτη του 2018 στο Frontiers in Veterinary Science, με παιδιά 3–5 ετών και τους γονείς τους. Μετά από ένα σύντομο μάθημα με βίντεο, παιδιά και γονείς διάβαζαν καλύτερα τα σημάδια άγχους του σκύλου, και η γνώση κράτησε με τον καιρό. Τρία σημάδια και ένας κανόνας φτάνουν για αρχή:

• «Γυρίζει το κεφάλι ή φεύγει»: δεν θέλει άλλο, τον αφήνουμε.
• «Γίνεται άγαλμα»: σταματάμε αμέσως και κάνουμε πίσω.
• «Γρυλίζει ή δείχνει δόντια»: απομακρυνόμαστε ήρεμα και φωνάζουμε έναν μεγάλο.
• Ο κανόνας: χάδι μόνο όταν ο σκύλος έρχεται μόνος του, ποτέ όσο τρώει ή κοιμάται.

Κάν' το παιχνίδι: στη βόλτα ή σε φωτογραφίες στο κινητό, ρώτα «τι λέει τώρα ο σκύλος;» και το παιδί απαντά κοιτάζοντας ουρά, αυτιά και στόμα.

Παιχνίδι με άλλα σκυλιά: υπόκλιση και πότε σταματάς

Η υπόκλιση, με τα μπροστινά πόδια κάτω, τα πισινά ψηλά και την ουρά να κουνιέται, είναι πρόσκληση για παιχνίδι. Το Purdue τη βάζει και στις κινήσεις κατευνασμού, αυτές που λένε «δεν είμαι απειλή». Στο καλό παιχνίδι θα δεις:

• κινήσεις λυτές και υπερβολικές, σαν θέατρο, με χαλαρά, ανοιχτά στόματα·
• εναλλαγή: πότε κυνηγάει ο ένας και πότε ο άλλος·
• μικρές παύσεις, μετά από τις οποίες ξαναρχίζουν και οι δύο.

Το σταματάς όταν:

• ο ένας προσπαθεί να φύγει ή κρύβεται πίσω σου με την ουρά μέσα, κι ο άλλος δεν τον αφήνει·
• τα σώματα σκληραίνουν, παγώνουν ή κοιτάζονται καρφωτά·
• σηκώνονται οι τρίχες ή γρυλίζουν με σφιγμένο σώμα·
• ο ίδιος σκύλος βρίσκεται συνέχεια από κάτω.

Φώναξε χαρούμενα τον σκύλο σου ή πέρνα ανάμεσα με μια λιχουδιά στη μύτη του και απομακρυνθείτε λίγα μέτρα. Αν μετά από λίγο ξαναπλησιάσουν και οι δύο με λυτό σώμα, συνεχίζετε· αν ο ένας κοιτάζει αλλού, τελείωσε για σήμερα. Για τις πρώτες γνωριμίες, δες τον οδηγό για την κοινωνικοποίηση κουταβιού.

Πότε η αλλαγή στο σώμα του θέλει κτηνίατρο

Η γλώσσα σώματος δείχνει και πότε ο σκύλος πονά. Κατά τον οδηγό της Πενσυλβάνια, το λαχάνιασμα χωρίς ζέστη μπορεί να σημαίνει και πόνο, και ο σκύλος που φεύγει από την παρέα ίσως δεν νιώθει καλά. Αν άλλαξε ξαφνικά, αν τραβιέται όταν τον αγγίζεις σε ένα σημείο ή αν άρχισε να γρυλίζει, ξεκίνα από τον κτηνίατρο. Για έντονο φόβο ή επιθετικότητα, μετά ζήτα πιστοποιημένο εκπαιδευτή που δουλεύει μόνο με ανταμοιβή ή κτηνίατρο ειδικό στη συμπεριφορά. Κι αν τον τρομάζουν τα βεγγαλικά του Πάσχα και της Πρωτοχρονιάς, υπάρχει ξεχωριστό πρόγραμμα για τον σκύλο που φοβάται τα βεγγαλικά.

Το λεξικό του δικού σου σκύλου

Κάθε σκύλος έχει τη δική του «προφορά». Αυτή την εβδομάδα σημείωνε στο κινητό πώς έχει ουρά, αυτιά και στόμα όταν λιάζεται στο μπαλκόνι, όταν χτυπά το κουδούνι, όταν βγάζεις το λουρί. Σε λίγες μέρες θα ξέρεις το «χαλαρό» του και θα βλέπεις την αλλαγή πριν γίνει πρόβλημα.

Συχνές ερωτήσεις

Τι σημαίνει όταν ο σκύλος σε κοιτάει στα μάτια;

Εξαρτάται από το υπόλοιπο σώμα. Με μαλακό βλέμμα, χαλαρό στόμα και σώμα που κουνιέται, συνήθως ζητά προσοχή, βόλτα ή κάτι από το πιάτο σου. Καρφωτό βλέμμα με ακίνητο, σφιγμένο σώμα συνήθως σημαίνει «μην πλησιάζεις». Τότε κάνεις πίσω και δεν τον κοιτάς κι εσύ καρφωτά.

Τι σημαίνει όταν ο σκύλος κοιμάται ανάσκελα;

Συνήθως απλώς ότι κοιμάται βαθιά και άνετα, ειδικά αν τα πόδια του είναι χαλαρά· για «κρυφά» μηνύματα στις στάσεις ύπνου δεν βρήκαμε έρευνα. Όταν είναι ξύπνιος, το ανάσκελα λέει δύο πράγματα: χαλαρός, με ουρά που κουνιέται, ζητά χάδι· σφιγμένος και ακίνητος, σου λέει «φύγε» και δεν τον αγγίζεις.

Γιατί ο σκύλος μου με γλύφει συνέχεια;

Κατά το κτηνιατρικό νοσοκομείο του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, το γλείψιμο είναι χαιρετισμός, όχι «φιλάκι», και αν ο σκύλος γλύφει ξανά και ξανά τον ίδιο άνθρωπο, ίσως αγχώνεται μαζί του. Πολλοί το κάνουν και επειδή τους φέρνει προσοχή. Αν σε ενοχλεί, μη μαλώσεις· σήκω ήρεμα και επιβράβευσέ τον όταν κάθεται δίπλα σου ήσυχος.

Τι σημαίνει όταν ο σκύλος σου δίνει το πόδι του;

Αν σε ακουμπά με την πατούσα ενώ σε κοιτάζει χαλαρός, συνήθως ζητά κάτι: χάδι, παιχνίδι ή τη λιχουδιά που κρατάς, και πολλοί το έμαθαν επειδή πετυχαίνει. Ένα μπροστινό πόδι σηκωμένο στον αέρα, με ακίνητο σώμα, είναι άλλο: ο οδηγός του Πανεπιστημίου Purdue το βάζει στα σημάδια φόβου. Τότε δώσ' του χώρο.

Γιατί ο σκύλος βγάζει έξω τη γλώσσα του;

Συνήθως για να δροσιστεί, γιατί ο σκύλος διώχνει τη ζέστη κυρίως λαχανιάζοντας. Ένα χαλαρό, μισάνοιχτο στόμα με τη γλώσσα λίγο έξω είναι και σημάδι ηρεμίας. Αν όμως λαχανιάζει χωρίς ζέστη ή κούραση, μπορεί να αγχώνεται ή να πονά· κι αν στον καύσωνα λαχανιάζει έντονα και δεν ηρεμεί στη σκιά, πήγαινέ τον αμέσως στον κτηνίατρο.

Τι σημαίνει όταν ο σκύλος κυνηγάει την ουρά του;

Αν ένα κουτάβι κάνει μερικούς γύρους και μετά πιάνει άλλο παιχνίδι, συνήθως απλώς παίζει. Αν όμως το κάνει συχνά, δύσκολα σταματά ή έχει πληγώσει την ουρά του, μπορεί να είναι στερεοτυπία, κίνηση που επαναλαμβάνεται χωρίς σκοπό· ο οδηγός του Πανεπιστημίου Purdue βάζει το στριφογύρισμα στα σημάδια φόβου και στρες. Τότε ξεκίνα από τον κτηνίατρο: μπορεί να τον ενοχλεί και κάτι στο σώμα.

Πηγές

• Current Biology: Μελέτη σε 30 σκύλους για το κούνημα της ουράς προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά (2007, στα αγγλικά)
• Journal of Veterinary Behavior: Έρευνα με 1.190 ιδιοκτήτες για το πόσο αναγνωρίζουν το στρες του σκύλου τους (2012, στα αγγλικά)
• Scientific Reports: Μελέτη για τις εκφράσεις του προσώπου του σκύλου στη χαρούμενη αναμονή και στην απογοήτευση (2019, στα αγγλικά)
• Frontiers in Veterinary Science: Μελέτη για το πώς μαθαίνουν παιδιά και γονείς να διαβάζουν τα σημάδια άγχους του σκύλου (2018, στα αγγλικά)
• Purdue University, Κτηνιατρική Σχολή (Canine Welfare Science): Πώς «αποκωδικοποιείς» τη γλώσσα σώματος του σκύλου (2021, στα αγγλικά)
• University of Pennsylvania, Κτηνιατρικό Νοσοκομείο Ryan: Τα βασικά της γλώσσας σώματος του σκύλου (στα αγγλικά)

Οι συμβουλές είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τον κτηνίατρο ή τον εκπαιδευτή που βλέπει τον σκύλο σου από κοντά. Για επιθετικότητα ή θέματα υγείας, ξεκίνα από εκεί.