Πόσες λέξεις καταλαβαίνουν τα σκυλιά και πώς τους μιλάς για να σε καταλαβαίνουν

Πόσες λέξεις καταλαβαίνουν τα σκυλιά: ο μέσος όρος και τι σημαίνει

Το 89 που θα δεις σε πολλά άρθρα βγήκε από έρευνα του 2022 στο περιοδικό Applied Animal Behaviour Science. Οι ερευνητές έφτιαξαν λίστες με 172 λέξεις, σε κατηγορίες όπως παιχνίδια, φαγητά, εντολές και μέρη έξω από το σπίτι, με πρότυπο τα ερωτηματολόγια που συμπληρώνουν οι γονείς για τις πρώτες λέξεις των μωρών. Μετά, 165 ιδιοκτήτες σκύλων από διάφορες χώρες σημείωσαν σε ποιες αγγλικές λέξεις και φράσεις αντιδρά ο σκύλος τους με τον ίδιο τρόπο, έστω κι αν δεν το κάνει κάθε φορά.

• Κατά μέσο όρο, 89 λέξεις και φράσεις. Ο σκύλος με τις λιγότερες είχε 15 και ο σκύλος με τις περισσότερες 215.
• Πρώτες σε πλήθος ήταν οι εντολές, όπως «έλα» και «κάτω». Στις λίστες υπήρχαν και λέξεις όπως «μπάλα», «λιχουδιά» και «πάρκο».
• Οι σκύλοι με «δουλειά», όπως οι σκύλοι βοήθειας, είχαν γύρω στις 120· τα σκυλιά της οικογένειας γύρω στις 80.
• Περισσότερες ανέφεραν οι ιδιοκτήτες ποιμενικών, όπως τα μπόρντερ κόλεϊ και οι γερμανικοί ποιμενικοί, αλλά και μικρόσωμων σκύλων συντροφιάς, όπως τα τσιουάουα· λιγότερες, για κάποια λαγωνικά, τεριέ, σέτερ και γκόλντεν ριτρίβερ.

Από τα ευρήματα κράτα δύο. Πρώτο, οι σκύλοι αντιδρούσαν κυρίως σε λέξεις για κινήσεις και δράσεις, ενώ τα μωρά, κατά τους ερευνητές, σε ονόματα πραγμάτων και ανθρώπων. Δεύτερο, η έρευνα μέτρησε σε πόσες λέξεις πιστεύουν οι ιδιοκτήτες ότι αντιδρά σταθερά ο σκύλος τους, όχι πόσες καταλαβαίνει. Το τονίζουν και οι ίδιοι: δεν ισχυρίζονται ότι ο σκύλος ξέρει όλες τις λέξεις που σημείωσε ο άνθρωπός του.

Ο Rico και οι «χαρισματικοί»: πόσες λέξεις μπορεί να μάθει ένας σκύλος

Το 2004, μια μελέτη στο Science παρουσίασε ένα μπόρντερ κόλεϊ, τον Rico, που ήξερε τα ονόματα περισσότερων από 200 αντικειμένων. Το κύριο εύρημα όμως ήταν άλλο. Όταν του ζητούσαν ένα αντικείμενο με λέξη που δεν είχε ξανακούσει, ο Rico έβρισκε μόνος του, με αποκλεισμό, ότι η άγνωστη λέξη πάει στο αντικείμενο που δεν ήξερε. Το έφερνε αμέσως και το θυμόταν και τέσσερις εβδομάδες μετά. Η μελέτη το παρομοιάζει με τον τρόπο που τα μικρά παιδιά «πιάνουν» στον αέρα το νόημα μιας καινούργιας λέξης.

Πόσο συχνοί είναι τέτοιοι σκύλοι; Για μια μελέτη του 2021 στο Scientific Reports, οι ερευνητές έψαχναν δύο χρόνια σε όλο τον κόσμο και βρήκαν έξι σκύλους που, κατά τους ανθρώπους τους, ήξεραν ήδη από 15 ως 59 ονόματα παιχνιδιών. Αυτοί και 34 σκυλιά οικογένειας χωρίς τέτοιο «λεξιλόγιο» πέρασαν τρεις μήνες εκπαίδευσης για να μάθουν δύο καινούργια ονόματα παιχνιδιών. Τις δοκιμές τις πέρασαν και οι έξι. Από τα 34, μόνο ένα.

Η ομάδα μιλά για ποιοτική διαφορά ανάμεσα στους σκύλους: τρεις μήνες εκπαίδευσης δεν έφεραν την ικανότητα αυτή στα άλλα 33.

Καταλαβαίνει ο σκύλος τι του λέμε; Τι δείχνει ο εγκέφαλός του

Το ότι ο σκύλος δεν φέρνει το σωστό παιχνίδι δεν σημαίνει πως η λέξη δεν του λέει τίποτα. Σε μελέτη του 2024 στο Current Biology, 18 ιδιοκτήτες έλεγαν στον σκύλο τους τη λέξη για ένα παιχνίδι που ήξερε, κάτι σαν «Ζάρα, κοίτα, η μπάλα», και μετά του έδειχναν άλλοτε αυτό το παιχνίδι και άλλοτε ένα αντικείμενο που δεν ταίριαζε. Ο σκύλος δεν χρειαζόταν να κάνει τίποτα· ηλεκτρόδια πάνω στο κεφάλι του κατέγραφαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου (ηλεκτροεγκεφαλογράφημα).

Όταν το αντικείμενο δεν ταίριαζε με τη λέξη, ο εγκέφαλος αντιδρούσε αλλιώς, όπως και στον άνθρωπο σε αντίστοιχες μετρήσεις, και η διαφορά ήταν μεγαλύτερη στις λέξεις που, κατά τους ιδιοκτήτες, ο σκύλος ήξερε καλύτερα. Η ομάδα το βλέπει ως ένδειξη ότι η γνωστή λέξη «ξυπνά» στο μυαλό του σκύλου την εικόνα του πράγματος. Το αποτέλεσμα δεν εξαρτιόταν από το πόσες λέξεις ήξερε συνολικά ο κάθε σκύλος, γι' αυτό εκτιμά ότι η ικανότητα αυτή υπάρχει γενικά στους σκύλους και όχι μόνο στους λίγους με τα πολλά ονόματα.

Πώς ταιριάζει αυτό με τα 33 σκυλιά που δεν έμαθαν δύο ονόματα; Μια πιθανή απάντηση δίνει μελέτη του 2023 στο Scientific Reports. Είκοσι σκύλοι, που κατά τους ανθρώπους τους ήξεραν λίγα ονόματα αντικειμένων, πέντε κατά μέσο όρο, έπρεπε να φέρουν ή να κοιτάξουν όποιο από δύο γνωστά τους αντικείμενα ονόμαζε ο ιδιοκτήτης. Σε μέρος των δοκιμών ένα διαχωριστικό έκρυβε τα αντικείμενα από τον ιδιοκτήτη, για να μην τους δείχνει άθελά του το σωστό.

Στο σύνολό τους, οι σκύλοι διάλεγαν το σωστό πιο συχνά απ' ό,τι αν διάλεγαν στην τύχη, με το διαχωριστικό ή χωρίς. Σταθερά όμως τα κατάφερνε μόνο ένας. Το συμπέρασμα των ερευνητών: στον συνηθισμένο σκύλο η εκμάθηση ονομάτων για αντικείμενα είναι «ασταθής», ίσως επειδή ό,τι μαθαίνει μένει δεμένο με την περίσταση όπου το έμαθε, ή επειδή μαθαίνει αργά, όπως τα μωρά στα πρώτα στάδια, και όχι με το γρήγορο «πιάσιμο» των χαρισματικών σκύλων. Άρα η «μπάλα» μάλλον κάτι λέει στον σκύλο σου, αλλά όχι με τη σιγουριά ενός καλοδουλεμένου «κάτσε».

Λέξη, χέρι ή περίσταση: τι «ακούει» πρώτα ο σκύλος

Πολλά από όσα λέμε ότι «καταλαβαίνει» είναι στην πράξη ολόκληρη η σκηνή. Λες «πάμε βόλτα» και την ίδια στιγμή σηκώνεσαι, πιάνεις τα κλειδιά και ρίχνεις μια ματιά στην κρεμάστρα με το λουρί. Ο σκύλος είναι ήδη στην πόρτα πριν τελειώσεις τη φράση, αλλά δεν ξέρεις αν τον έστειλε εκεί η λέξη ή τα κλειδιά.

Μετράει και το χέρι σου. Σε ένα πείραμα του 2016 στο περιοδικό Animal Cognition, σκύλοι διάσωσης στο νερό είχαν μάθει να κάθονται, να ξαπλώνουν, να μένουν και να έρχονται και με λέξη και με χειρονομία. Όταν το χέρι του ανθρώπου τους ζητούσε μία κίνηση και η λέξη άλλη, οι σκύλοι συνολικά προτιμούσαν ό,τι έδειχνε το χέρι. Εξαίρεση ήταν το «έλα» μαζί με το σήμα του «μείνε», ενώ ο άνθρωπος απομακρυνόταν: τότε προτιμούσαν να έρθουν, ίσως, κατά τους ερευνητές, επειδή ήθελαν να μείνουν κοντά του. Η περίσταση, δηλαδή, μετρούσε κι εδώ.

Η λέξη δεν περισσεύει. Όταν θέλεις να σε καταλάβει σίγουρα, όπως στον δρόμο, λες τη λέξη με το ίδιο σήμα κάθε φορά· όταν θέλεις να δεις αν ξέρει τη λέξη, κρατάς τα χέρια ακίνητα. Τα σήματα βήμα-βήμα θα τα βρεις στις βασικές εντολές σκύλου, ενώ για τη γλώσσα και τον τόνο της φωνής δες τις εντολές σκύλου στα γερμανικά.

Τεστ στο σαλόνι: ποιες λέξεις ξέρει πραγματικά ο σκύλος σου

Θες να μάθεις πόσες λέξεις καταλαβαίνει ο δικός σου; Κάνε μια μικρή εκδοχή της έρευνας του 2022, με έναν έλεγχο παραπάνω: να ξεχωρίσεις τη λέξη από τη σκηνή. Θα χρειαστείς χαρτί, λιχουδιές και έναν δεύτερο άνθρωπο.

1. Γράψε τη λίστα. Όποια λέξη νομίζεις ότι ξέρει, σε κατηγορίες: εντολές, ονόματα των ανθρώπων του σπιτιού, παιχνίδια, φαγητά, μέρη, και φράσεις όπως «πάμε βόλτα», «μπάνιο» ή «ποιος ήρθε;». Μέτρα τες.
2. Μία φορά, με ήρεμη φωνή. Σε μια ήσυχη στιγμή, λες τη λέξη μία φορά, χωρίς να κουνηθείς: χέρια στις τσέπες, βλέμμα σε ένα σημείο του τοίχου. Περιμένεις τρία-τέσσερα δευτερόλεπτα.
3. Εκτός περίστασης. «Βόλτα» σε ώρα που δεν βγαίνετε συνήθως, χωρίς κλειδιά και παπούτσια· «φαγητό» από τον καναπέ, μακριά από την κουζίνα. Μετά κρατάς την υπόσχεση της λέξης: μια μικρή βόλτα, λίγη τροφή. Αν αντιδρά μόνο όταν υπάρχει και η σκηνή, ξέρει την περίσταση· τη λέξη, όχι ακόμα.
4. Άλλη φωνή. Την ίδια λέξη τη λέει ο άλλος άνθρωπος, από άλλη μεριά του δωματίου.
5. Τα παιχνίδια, με δύο επιλογές. Ο άλλος άνθρωπος αφήνει δύο παιχνίδια στο διπλανό δωμάτιο, αλλάζοντας κάθε φορά τις θέσεις τους, και βγαίνει. Εσύ, χωρίς να τα βλέπεις, ζητάς πότε το ένα και πότε το άλλο, με ανακατεμένη σειρά: «φέρε την μπάλα», «φέρε το σχοινί». Από τύχη θα έφερνε το σωστό τις μισές φορές· αν το φέρνει 9 ή 10 φορές στις 10, μάλλον ξέρει και τις δύο λέξεις.
6. Σημείωσε τι βρήκες. Δίπλα σε κάθε λέξη: «ξέρει τη λέξη», «ξέρει τη σκηνή» ή «όχι ακόμα». Λίγες δοκιμές τη μέρα, χωρίς «όχι», με μπράβο και λιχουδιά στις σωστές: παιχνίδι είναι, όχι εξέταση.

Πώς μιλάς στον σκύλο για να σε καταλαβαίνει: από την έρευνα στο σπίτι

Όσα μέτρησαν οι μελέτες, μεταφρασμένα σε απλές κινήσεις για κάθε μέρα:

Οι λέξεις σου, μία-μία

• Λες τη λέξη μία φορά και περιμένεις δυο-τρία δευτερόλεπτα. Το «κάτσε, κάτσε, ΚΑΤΣΕ» του μαθαίνει ότι η πραγματική εντολή είναι η τρίτη, η δυνατή.
• Η λέξη ακούγεται μόνη της, όχι χωμένη σε κουβέντα. Στο «άντε, μωρέ, κάτσε λίγο ήσυχα να φάμε» ο σκύλος ψάχνει το «κάτσε» ανάμεσα σε επτά λέξεις.
• Ίδια λέξη από όλο το σπίτι. Αν για την ίδια βόλτα ακούει «λουρί», «έξω» και «πάμε», έχει τρεις λέξεις να μάθει αντί για μία.
• Η λέξη κρατά την υπόσχεσή της. Αν λες «βόλτα» και δεν βγαίνετε, ή «λιχουδιά» για να τον φέρεις στο μπάνιο, η λέξη χάνει σιγά-σιγά το νόημά της.
• Στη σωστή αντίδραση, μπράβο αμέσως και κάτι που του αρέσει, και ποτέ η ίδια λέξη με θυμό: αν συνδεθεί με μάλωμα, θα τη θέλει λιγότερο. Περισσότερα στη θετική εκπαίδευση σκύλου.

Δύο παιχνίδια με όνομα: ένα πείραμα δύο εβδομάδων στο σπίτι

Αν θες να δεις αν ο σκύλος σου είναι από τους λίγους, δοκιμάστε το εξής για δύο εβδομάδες, λίγα λεπτά τη μέρα. Διάλεξε δύο παιχνίδια που δεν μοιάζουν, π.χ. ένα λούτρινο αρκουδάκι και ένα σχοινί, με ονόματα που δεν θυμίζουν καμία εντολή: «αρκούδος» και «σχοινί».

1. Μέρες 1–4: ένα παιχνίδι τη φορά. Δυο-τρεις φορές τη μέρα παίζετε λίγα λεπτά με τον αρκούδο, και το όνομα ακούγεται φυσικά μέσα στο παιχνίδι: «Πού είναι ο αρκούδος;», «Πιάσε τον αρκούδο!». Το σχοινί έχει δικές του ώρες και το δικό του όνομα. Τα δύο δεν βγαίνουν ποτέ μαζί.
2. Μέρες 5–8: «φέρε» με ένα μόνο παιχνίδι. Μόνο ο αρκούδος στο πάτωμα: «φέρε τον αρκούδο». Μόλις τον φέρει, χαρά και λίγο τράβηγμα. Το ίδιο, άλλη ώρα, με το σχοινί. Αν δεν φέρνει ακόμα πράγματα στο χέρι σου, ξεκίνα από το «πάρ' το» και το «δώσ' το» που θα βρεις στα κόλπα για σκύλους.
3. Μέρες 9–13: τα δύο μαζί. Και τα δύο στο πάτωμα, ένα μέτρο μακριά το ένα από το άλλο, και ζητάς το ένα. Αν φέρει το σωστό, γιορτή. Αν φέρει το άλλο, κανένα «όχι»: το παίρνεις ήρεμα, το αφήνεις κάτω και ξαναζητάς το σωστό, που τώρα το βάζεις πιο κοντά του. Άλλαζε συχνά θέσεις και σειρά, για να μη μάθει απλώς «πάντα το αριστερό».
4. Μέρα 14: το τεστ. Όπως στο τεστ του σαλονιού: παιχνίδια στο διπλανό δωμάτιο, εσύ δεν τα βλέπεις, δέκα δοκιμές μοιρασμένες σε δύο-τρία μικρά διαστήματα.

Αν φέρνει το σωστό σχεδόν κάθε φορά, ίσως έχεις στο σπίτι έναν από τους σπάνιους σκύλους: προσθέστε τρίτο παιχνίδι. Αν φέρνει όποιο είναι πιο κοντά ή το αγαπημένο του, βρίσκεσαι εκεί που έμειναν 33 από τα 34 σκυλιά της μελέτης του 2021 μετά από τρεις μήνες. Δεν χάσατε τίποτα: κερδίσατε δύο εβδομάδες παιχνίδι, ένα πιο σίγουρο «φέρε» και μια ιδέα για το πώς μαθαίνει ο δικός σου.

Τι καταλαβαίνουν τα σκυλιά και τι όχι: τέσσερις μύθοι

• «Καταλαβαίνει ό,τι του λέω.» Οι μελέτες μέτρησαν λέξεις που ο σκύλος έχει μάθει, κυρίως εντολές, όχι ολόκληρες κουβέντες. Πολλά από τα υπόλοιπα τα «διαβάζει» από τη φωνή, το σώμα σου και τη στιγμή.
• «Όσο περισσότερες λέξεις ξέρει, τόσο πιο έξυπνος είναι.» Οι επιστήμονες της έρευνας του 2022 λένε καθαρά ότι δεν ισχυρίζονται κάτι τέτοιο. Μετράει και τι του ζητάτε: στην ίδια έρευνα, οι σκύλοι με «δουλειά» είχαν περισσότερες λέξεις από τα σκυλιά της οικογένειας.
• «Δεν φέρνει το σωστό παιχνίδι από πείσμα.» Όπως έδειξαν οι μελέτες του 2021 και του 2023, για τον συνηθισμένο σκύλο ένα όνομα παιχνιδιού είναι πολύ πιο δύσκολο από ένα «κάτσε». Δεν είναι ούτε αργόστροφος ούτε πεισματάρης, κι ένα «όχι» δεν θα του μάθει τη διαφορά.
• «Λέξεις καταλαβαίνουν μόνο οι έξυπνες ράτσες.» Στην έρευνα του 2022, πολλές λέξεις ανέφεραν και οι ιδιοκτήτες τσιουάουα, όχι μόνο όσοι είχαν μπόρντερ κόλεϊ, και ο αριθμός άλλαζε πολύ από σκύλο σε σκύλο. Και στη μελέτη του εγκεφάλου του 2024, η γνωστή λέξη «ξυπνούσε» το πράγμα όσες λέξεις κι αν ήξερε ο σκύλος.

Αν θες να μεγαλώσει το λεξιλόγιό σας με σειρά, το κουίζ της αρχικής στήνει πρόγραμμα με ένα μάθημα 5–10 λεπτών τη μέρα· διάλεξε «Θέλω να μάθει κόλπα». Και πριν από κάθε άλλη λέξη, βεβαιώσου ότι γυρίζει όταν ακούει το όνομά του.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσες λέξεις μαθαίνουν τα σκυλιά;

Σε έρευνα του 2022, 165 ιδιοκτήτες σκύλων σημείωσαν κατά μέσο όρο 89 λέξεις και φράσεις στις οποίες αντιδρά ο σκύλος τους, από 15 ως 215. Πρώτες σε πλήθος ήταν οι εντολές. Οι σκύλοι με «δουλειά», όπως οι σκύλοι βοήθειας, είχαν γύρω στις 120 και τα σκυλιά της οικογένειας γύρω στις 80.

Πόσες λέξεις μπορεί να μάθει ένας σκύλος;

Οι περισσότεροι σκύλοι μαθαίνουν κυρίως εντολές και δυσκολεύονται με τα ονόματα των πραγμάτων. Λίγοι, σπάνιοι σκύλοι μαθαίνουν δεκάδες ή και εκατοντάδες ονόματα αντικειμένων· το μπόρντερ κόλεϊ Rico, στη μελέτη του 2004 στο Science, ήξερε περισσότερα από 200. Για να βρουν έξι τέτοιους σκύλους, οι ερευνητές μιας μελέτης του 2021 έψαξαν δύο χρόνια σε όλο τον κόσμο.

Καταλαβαίνει ο σκύλος τι του λέμε;

Καταλαβαίνει τις λέξεις που έχει μάθει, όχι ολόκληρες κουβέντες. Σε μελέτη του 2024 με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, μια γνωστή λέξη «ξυπνούσε» στον εγκέφαλο του σκύλου την εικόνα του αντικειμένου. Για να δεις τι ξέρει ο δικός σου, πες τη λέξη μία φορά, με ακίνητα χέρια, σε ώρα που δεν την περιμένει.

Τι καταλαβαίνουν τα σκυλιά;

Από τις λέξεις, κυρίως όσες ζητούν μια κίνηση ή μια δράση: στην έρευνα του 2022, πρώτες σε πλήθος ήταν οι εντολές. Πολλά τα «διαβάζουν» και από τη φωνή, το σώμα σου και την περίσταση. Η «βόλτα», για παράδειγμα, πιάνει γρήγορα, γιατί λίγο μετά βγαίνετε πάντα, και συχνά τη συνοδεύουν η ώρα και ο ήχος των κλειδιών.

Πηγές

1. Επιστημονική δημοσίευσηApplied Animal Behaviour Science: Έρευνα σε 165 ιδιοκτήτες σκύλων για τις λέξεις και τις φράσεις στις οποίες αντιδρούν οι σκύλοι τους (2022, στα αγγλικά)
2. Επιστημονική δημοσίευσηScience: Μελέτη για τον Rico, το μπόρντερ κόλεϊ που ήξερε τα ονόματα πάνω από 200 αντικειμένων και μάθαινε καινούργια με αποκλεισμό (2004, στα αγγλικά)
3. Επιστημονική δημοσίευσηScientific Reports: Μελέτη σε 34 σκυλιά οικογένειας και 6 «χαρισματικά» για την εκμάθηση ονομάτων παιχνιδιών (2021, στα αγγλικά)
4. Επιστημονική δημοσίευσηScientific Reports: Μελέτη σε 20 σκύλους για το αν διαλέγουν το αντικείμενο που ονομάζει ο άνθρωπός τους (2023, στα αγγλικά)
5. Επιστημονική δημοσίευσηCurrent Biology: Μελέτη με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα για το αν οι λέξεις φέρνουν στο μυαλό του σκύλου το αντικείμενο (2024, στα αγγλικά)
6. Επιστημονική δημοσίευσηAnimal Cognition: Πείραμα με σκύλους διάσωσης για το τι ακολουθούν, όταν η χειρονομία και η λέξη ζητούν άλλη κίνηση (2016, στα αγγλικά)

Οι συμβουλές είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τον κτηνίατρο ή τον εκπαιδευτή που βλέπει τον σκύλο σου από κοντά. Για επιθετικότητα ή θέματα υγείας, ξεκίνα από εκεί.