Ηλικία σκύλου σε ανθρώπινα χρόνια: ο πίνακας και γιατί το «επί 7» δεν ισχύει

Ηλικία σκύλου σε ανθρώπινα χρόνια: ο πίνακας από 1 έως 16 ετών

Τους αριθμούς τους υπολογίσαμε με τον τύπο που πρότεινε το 2020 μια μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Cell Systems (τον εξηγούμε πιο κάτω) και τους στρογγυλέψαμε. Η μελέτη έγινε σε λαμπραντόρ, και οι ίδιοι οι ερευνητές σημειώνουν ότι ράτσες με πολύ διαφορετική διάρκεια ζωής μπορεί να δίνουν άλλη αντιστοιχία. Διάβασε τον πίνακα ως προσέγγιση.

Πρόσεξε πόσο «τρέχει» ο σκύλος τα δύο πρώτα χρόνια και πόσο φρενάρει μετά: από τα 10 ως τα 16 προσθέτει μόνο 7 περίπου ανθρώπινα χρόνια. Για κουτάβι κάτω του έτους, πιο χρήσιμη είναι η αντιστοιχία ανά στάδιο, λίγο πιο κάτω.

Γιατί το «επί 7» δεν ισχύει

Η AVMA, η αμερικανική κτηνιατρική ένωση, το γράφει καθαρά: αντίθετα με ό,τι πιστεύουν πολλοί, οι σκύλοι δεν γερνούν με ρυθμό 7 ανθρώπινων χρόνων για κάθε δικό τους χρόνο. Ο κανόνας στηρίζεται πάντως σε μια σωστή διαίσθηση, όπως σημειώνουν οι ερευνητές του 2020: ότι σκύλος και άνθρωπος περνούν από τα ίδια στάδια ανάπτυξης και γήρανσης, με διαφορετική ταχύτητα. Το λάθος του είναι ότι θεωρεί την ταχύτητα σταθερή.

Σε σύγκριση με τον τύπο της μελέτης, το «επί 7» πέφτει έξω και στις δύο άκρες της ζωής:

• Στο 1 έτος δίνει 7, δηλαδή ένα παιδί του Δημοτικού. Ένας σκύλος 1 έτους όμως είναι ήδη «έφηβος»: κατά την ίδια μελέτη, η ήβη στον σκύλο έρχεται γύρω στους 6 μήνες. Ο τύπος δίνει 31.
• Στα 12 δίνει 84, ενώ ο τύπος δίνει περίπου 71.
• Σε κάθε ηλικία αγνοεί το μέγεθος, που αλλάζει αρκετά την εικόνα.

Μόνο γύρω στα 9–10 χρόνια οι δύο τρόποι δίνουν κοντινούς αριθμούς: 63 και 66 στα 9, 70 και 68 στα 10. Γι' αυτό ο κανόνας μοιάζει να «δουλεύει» σε αυτή την ηλικία και σε ξεγελά στο κουτάβι και στον πολύ ηλικιωμένο.

Ο τύπος με τον λογάριθμο: τι βρήκε η μελέτη του 2020

Οι ερευνητές εξέτασαν δείγματα αίματος από 104 λαμπραντόρ, από λίγων εβδομάδων ως 16 ετών, και κοίταξαν τη μεθυλίωση του DNA. Πρόκειται για μικρά χημικά «σημάδια» πάνω στο DNA, που αλλάζουν αρκετά προβλέψιμα όσο μεγαλώνουμε· γι' αυτό μιλάμε και για «επιγενετικό ρολόι». Όταν σύγκριναν τα σημάδια σκύλων και ανθρώπων, η σχέση δεν βγήκε ευθεία γραμμή αλλά λογαριθμική καμπύλη, που ανεβαίνει απότομα και μετά ισιώνει.

Ένα παράδειγμα για λαμπραντόρ 3 ετών: ο φυσικός λογάριθμος του 3 είναι περίπου 1,1. Επί 16 κάνει 17,6 και συν 31 βγάζει περίπου 49. Η ηλικία μπαίνει σε χρόνια, οπότε ένας σκύλος 18 μηνών γράφεται 1,5 και βγαίνει περίπου 37.

Πού ταιριάζει καλά και πού λιγότερο

Οι ερευνητές έλεγξαν τον τύπο απέναντι στα γνωστά στάδια της ανάπτυξης, και η αντιστοιχία ήταν ιδιαίτερα καλή στην αρχή και στο τέλος της ζωής. Οι 8 περίπου εβδομάδες του κουταβιού «μεταφράστηκαν» σε μωρό 9 μηνών, στην περίοδο των νεογιλών δοντιών και για τους δύο. Και τα 12 χρόνια, η αναμενόμενη διάρκεια ζωής του λαμπραντόρ, αντιστοιχίστηκαν περίπου στα 70, το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής του ανθρώπου. Στην «εφηβεία» και στην ώριμη ηλικία η αντιστοιχία ήταν πιο χονδρική: εκεί τα «σημάδια» στο DNA του σκύλου άλλαζαν πιο γρήγορα απ' ό,τι θα περίμενε κανείς από τους πίνακες της ανάπτυξης.

Για τη σύγκριση, οι ερευνητές αντιστοίχισαν έτσι τα στάδια της ανάπτυξης σκύλου και ανθρώπου:

• 2–6 μηνών, από το τέλος της βρεφικής ηλικίας ως την ήβη: σαν παιδί 1–12 ετών.
• 6 μηνών ως 2 ετών, από την ήβη ως το τέλος της ανάπτυξης: σαν νέος περίπου 12–25 ετών.
• 2–7 ετών, ώριμη ηλικία: σαν άνθρωπος 25–50 ετών.
• 7–12 ετών, τρίτη ηλικία: σαν άνθρωπος 50–70 ετών.

Εδώ φαίνεται και η απόκλιση: ο τύπος δίνει 31 σε σκύλο 1 έτους, ενώ με βάση την ανάπτυξη είναι ακόμα «έφηβος». Κι αν ο σκύλος σου έκλεισε τα 10 και στο σπίτι λέτε ότι «είναι στα 70 του, σαν τον παππού», δεν πέφτετε πολύ έξω, τουλάχιστον για λαμπραντόρ.

Μικρόσωμος ή γίγαντας: τι αλλάζει με το μέγεθος

Η AVMA γράφει ότι οι ειδικοί προτείνουν να θεωρείται ο σκύλος «ηλικιωμένος» όταν φτάσει στο τελευταίο τέταρτο της αναμενόμενης ζωής για τη ράτσα του και, με στοιχεία του αμερικανικού κυνολογικού ομίλου (AKC), το μεταφράζει κατά μέσο όρο σε αυτές τις ηλικίες:

Ανθρώπινα χρόνια ανά μέγεθος δίνει ένα παλιότερο φυλλάδιο της AVMA για ιδιοκτήτες (αναθεώρηση 2010), για σκύλους από 7 ετών και πάνω. Ο μικρότερος αριθμός αφορά τον μικρόσωμο (ως 9 κιλά) και ο μεγαλύτερος τον πολύ μεγαλόσωμο (πάνω από 41 κιλά):

Τα εύρη αυτά δεν συμφωνούν με τον τύπο του 2020: για λαμπραντόρ 7 ετών ο τύπος δίνει 62, πάνω ακόμα και από το ανώτατο όριο του φυλλαδίου, και για 15 ετών 74, κάτω ακόμα και από τον μικρόσωμο. Το φυλλάδιο είναι δέκα χρόνια παλιότερο από τη μελέτη του DNA και δεν εξηγεί πώς βγήκαν οι αριθμοί του. Κανένας πίνακας δεν είναι μέτρηση για τον δικό σου σκύλο. Οι δύο πίνακες της AVMA δείχνουν πάντως προς την ίδια κατεύθυνση: όσο μεγαλύτερο το σώμα, τόσο νωρίτερα γερνά ο σκύλος.

Κι αν ο δικός σου είναι μιγάς;

Στους πίνακες ανά βάρος κοίτα τα κιλά που έχει ως ενήλικος, όχι τη ράτσα που «θυμίζει». Ένα μιγαδάκι 7 κιλών μπαίνει στους μικρόσωμους, ένα τσοπανόσκυλο 45 κιλών στους γιγαντόσωμους. Για κουτάβι που μεγαλώνει ακόμα, ρώτα τον κτηνίατρο πόσο περίπου θα φτάσει.

Τα στάδια ζωής του σκύλου, όπως τα ορίζουν οι κτηνίατροι

Η AAHA, η αμερικανική ένωση κτηνιατρικών νοσοκομείων, προτείνει στις οδηγίες της του 2019 κάτι πιο πρακτικό από τις αντιστοιχίες: αντί να υπολογίζουμε ανθρώπινα χρόνια, να ορίζουμε το στάδιο με βάση την ηλικία αλλά και τα χαρακτηριστικά του κάθε σκύλου. Τα στάδια είναι πέντε: κουτάβι, νεαρός ενήλικος, ώριμος ενήλικος, ηλικιωμένος και τέλος ζωής.

Πότε ακριβώς αρχίζει το τελευταίο τέταρτο για τον δικό σου, το εκτιμά ο κτηνίατρος, συνήθως από τη διάρκεια ζωής της ράτσας, και με βάση αυτό προσαρμόζει την πρόληψη σε κάθε στάδιο. Αν κρατήσεις ένα πράγμα από όλους τους πίνακες, ας είναι αυτό: το στάδιο λέει περισσότερα για το τι χρειάζεται ο σκύλος σου από έναν αριθμό σε ανθρώπινα χρόνια.

Τι σημαίνει κάθε ηλικία για την εκπαίδευση

Ο σκύλος μαθαίνει σε όλη του τη ζωή. Από στάδιο σε στάδιο αλλάζουν ο ρυθμός, τι να περιμένεις και τι να προσέχεις εσύ.

Κουτάβι: τα θεμέλια

Λίγα λεπτά μάθημα τη φορά και πολλές ήσυχες «πρώτες φορές»: άνθρωποι, θόρυβοι, σκάλες, ασανσέρ. Στις 8 εβδομάδες, όπως είδες, αντιστοιχεί σε μωρό 9 μηνών: έχει τα νεογιλά του δόντια και τα δοκιμάζει σε ό,τι βρει, ακόμα και στα χέρια σου. Πώς θα μάθει να μαλακώνει το δάγκωμα, το βρίσκεις στον οδηγό για το κουτάβι που δαγκώνει συνέχεια.

«Έφηβος», από τους 6 μήνες ως τα 2 χρόνια περίπου

Μια μελέτη του 2020 στο Biology Letters ξεκίνησε από ό,τι θεωρείται γνωστό για τους εφήβους, ότι περνούν μια φάση με περισσότερες συγκρούσεις με όσους τους μεγαλώνουν, και βρήκε ενδείξεις για κάτι ανάλογο σε υποψήφιους σκύλους-οδηγούς τυφλών. Στους 8 μήνες αγνοούσαν πιο συχνά το «κάτσε» όταν το ζητούσε ο άνθρωπος που τους φρόντιζε, ενώ σε έναν άγνωστο ανταποκρίνονταν καλύτερα από ό,τι στους 5. Η φάση περνά: στους 12 μήνες όσοι τους φρόντιζαν τους έβρισκαν ξανά πιο «εκπαιδεύσιμους».

Αν ο 9 μηνών σκύλος σου κάθεται αμέσως για τον γείτονα και σε σένα κάνει τον κουφό, δεν τα έχει μαζί σου· περνά την εφηβεία του. Κάνε για λίγο τα μαθήματα πιο εύκολα, πιο κοντά, σε πιο ήσυχο μέρος και με καλύτερη λιχουδιά, και ξαναπέρνα τα βασικά με τη σειρά του οδηγού εκπαίδευσης σκύλου, σαν να ήταν ξανά κουτάβι.

Ενήλικος: η ώρα για καινούργια πράγματα

Όταν ολοκληρωθεί η ωρίμανση, στα 3–4 χρόνια κατά την AAHA, έχεις μπροστά σου τα πιο σταθερά του χρόνια. Είναι η ώρα για κόλπα, παιχνίδια μυρωδιάς και για κάτι που θα σου χρειαστεί αργότερα: να συνοδεύεις κάθε λέξη με μια καθαρή κίνηση του χεριού. Η AVMA σημειώνει ότι, αν ο σκύλος μάθει νοήματα όσο είναι νεότερος, ίσως συνεννοείστε πιο εύκολα όταν η ακοή του αρχίσει να χειροτερεύει. Διάλεξε κινήσεις που σου βγαίνουν φυσικά, και να κάνει τις ίδιες όλη η οικογένεια.

Ηλικιωμένος: μαθαίνει, με άλλον ρυθμό

Για το γνωστό «γέρικο σκυλί δεν μαθαίνει καινούργια κόλπα», μια μελέτη του 2020 στο PLOS ONE δίνει άλλη εικόνα. Οι ερευνητές εξέτασαν με 11 δοκιμασίες 119 σκύλους άνω των 6 ετών, που ο κτηνίατρος είχε βρει υγιείς. Με τα χρόνια έπεφταν, μεταξύ άλλων, η ικανότητα να λύνουν προβλήματα, η κοινωνικότητα και η τόλμη. Αυτό που ονόμασαν «εκπαιδευσιμότητα» όμως, για παράδειγμα πόσο γρήγορα κοίταζαν στα μάτια τον ερευνητή στην άσκηση με το κλίκερ, δεν άλλαζε με την ηλικία. Η εμπλουτισμένη τροφή και η εκπαίδευση που είχαν κάνει στη ζωή τους δεν άλλαξαν αυτές τις μετρήσεις.

Τι αλλάζει για σένα: πιο σύντομα μαθήματα με περισσότερα διαλείμματα, σε πάτωμα που δεν γλιστράει (το μάρμαρο του σαλονιού δεν βοηθά). Αν δεν ακούει καλά, δούλευε με τα νοήματα και στάσου εκεί που σε βλέπει. Αν του έγινε δύσκολο το «κάτσε» ή το «ξάπλα», άφησέ τα στην άκρη και ρώτα τον κτηνίατρο, γιατί ίσως κάτι τον πονάει· στο μεταξύ μάθε του κάτι εύκολο, όπως να ακουμπά τη μύτη του στην παλάμη σου. Και παίζε μαζί του, όσο του επιτρέπει το σώμα του: οι ίδιοι ερευνητές προτείνουν στους ιδιοκτήτες να καλούν ενεργά τους μεγάλους σκύλους για παιχνίδι, για να μένει ζωντανή η σχέση τους και να κρατιούνται δραστήριοι.

Όταν δεν ξέρεις την ηλικία ή βλέπεις αλλαγές: ο κτηνίατρος

Αν δεν ξέρεις πόσο χρονών είναι

Σε σκύλο από τον δρόμο ή από καταφύγιο, την ηλικία την εκτιμά ο κτηνίατρος όταν τον εξετάσει. Είναι εκτίμηση με περιθώριο, όχι ημερομηνία γέννησης, αλλά φτάνει για να ξέρετε σε ποιο στάδιο βρίσκεται. Για τις πρώτες εβδομάδες μαζί, δες τον οδηγό για την υιοθεσία αδέσποτου σκύλου.

Αλλαγές που θέλουν κτηνίατρο

Σύμφωνα με την AVMA, οι αλλαγές στη συμπεριφορά μπορεί να είναι τα πρώτα σημάδια της γήρανσης. Πίσω τους μπορεί να κρύβεται ενόχληση ή πόνος, όπως στην αρθρίτιδα, όραση ή ακοή που χειροτερεύει, κάποια ασθένεια ή απλώς τα χρόνια. Μπορεί να φταίει και η «γνωστική δυσλειτουργία», κάτι σαν τη γεροντική άνοια των ανθρώπων. Ανάμεσα στις αλλαγές που αναφέρει:

• πιο έντονη αντίδραση σε άγνωστους ή δυνατούς ήχους, περισσότερο γάβγισμα·
• περισσότερο άγχος ή επιθετικότητα·
• μοιάζει μπερδεμένος ή χαμένος, τριγυρίζει πάνω-κάτω ή επαναλαμβάνει τις ίδιες κινήσεις ξανά και ξανά·
• «ατυχήματα» μέσα στο σπίτι·
• άλλος ρυθμός στον ύπνο, λιγότερο ενδιαφέρον για παιχνίδι·
• ανταποκρίνεται λιγότερο στις εντολές με τη φωνή, θυμάται και μαθαίνει πιο δύσκολα.

Ένας μεγάλος σκύλος μαθαίνει· αν όμως ξαφνικά ξεχνά όσα ήξερε, αυτό είναι λόγος για ραντεβού. Η AVMA προτείνει να πεις στον κτηνίατρο ακριβώς τι άλλαξε, οπότε σημείωνε τι βλέπεις και από πότε. Αν άρχισε ξαφνικά να γαβγίζει τη νύχτα, ξεκίνα από τον κτηνίατρο και μετά δες τον οδηγό για το γάβγισμα σκύλου. Για φόβο ή επιθετικότητα σε οποιαδήποτε ηλικία, μαζί με τον κτηνίατρο βοηθά και ένας ειδικός συμπεριφοράς.

Κι αν θέλεις ένα πρόγραμμα στα μέτρα του, στο κουίζ της αρχικής διαλέγεις «Κουτάβι, ως 6 μηνών», «Ενήλικος» ή «Υιοθετημένος από τον δρόμο» και το βλέπεις να αλλάζει.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο χρονών είναι ένας σκύλος 12 ετών σε ανθρώπινα χρόνια;

Αν είναι λαμπραντόρ, γύρω στα 70: τόσο αντιστοιχίζει η μελέτη του 2020 τα 12 χρόνια του λαμπραντόρ, και ο τύπος της δίνει 71. Για άλλα μεγέθη ο αριθμός αλλάζει: σε ένα φυλλάδιο της AVMA του 2010, ένας σκύλος 10 ετών αντιστοιχεί σε 56 ανθρώπινα χρόνια αν είναι μικρόσωμος και σε 78 αν είναι πολύ μεγαλόσωμος, ένας 15 ετών σε 76 και 115, και ο 12χρονος πέφτει κάπου ανάμεσα. Όλα αυτά είναι προσεγγίσεις, όχι μετρήσεις.

Πόσο χρονών είναι ένα κουτάβι 6 μηνών σε ανθρώπινα χρόνια;

Ο τύπος δίνει περίπου 20, όμως σε αυτή την ηλικία οι ίδιοι οι ερευνητές τον θεωρούν πιο χονδρικό. Με βάση την ανάπτυξη, στους 6 μήνες το κουτάβι μπαίνει στην ήβη, όπως ένα παιδί γύρω στα 12, και η «εφηβεία» του κρατά ως τα 2 χρόνια, που αντιστοιχούν περίπου στα 25 του ανθρώπου. Σε μια άλλη μελέτη, γύρω στους 8 μήνες οι σκύλοι άκουγαν προσωρινά λιγότερο τον άνθρωπό τους.

Από ποια ηλικία ο σκύλος θεωρείται ηλικιωμένος;

Κατά την AAHA και την AVMA, όταν μπει στο τελευταίο τέταρτο της αναμενόμενης ζωής για τη ράτσα του. Κατά μέσο όρο αυτό σημαίνει 8–11 χρόνια για μικρόσωμο, 8–10 για μεσαίο, 8–9 για μεγαλόσωμο και 6–7 για γιγαντόσωμο σκύλο. Για τον δικό σου, την εκτίμηση την κάνει ο κτηνίατρος.

Μπορεί να μάθει καινούργια πράγματα ένας μεγάλος σκύλος;

Ναι. Σε μελέτη του 2020 με 119 σκύλους άνω των 6 ετών, αυτό που οι ερευνητές ονόμασαν «εκπαιδευσιμότητα» δεν άλλαζε με την ηλικία, ενώ άλλες ικανότητες, όπως η επίλυση προβλημάτων, έπεφταν. Κάνε πιο σύντομα μαθήματα, διάλεξε ασκήσεις που δεν τον κουράζουν και ρώτα τον κτηνίατρο αν κάτι του έγινε ξαφνικά δύσκολο.

Μπορώ να βρω την ηλικία του σκύλου από τα δόντια;

Όχι με σιγουριά μόνος σου. Για σκύλο με άγνωστο παρελθόν, την ηλικία την εκτιμά ο κτηνίατρος όταν τον εξετάσει, και είναι πάντα εκτίμηση με περιθώριο. Ρώτα και τον φορέα ή όσους τον φρόντιζαν πριν, γιατί συχνά ξέρουν πότε τον βρήκαν και πόσο μικρός ήταν.

Πηγές

• Cell Systems: Μελέτη σε 104 λαμπραντόρ για τη «μετάφραση» της ηλικίας του σκύλου σε ανθρώπινη μέσω του DNA (2020, στα αγγλικά)
• Biology Letters: Μελέτη για την «εφηβεία» των σκύλων και την υπακοή στους 5 και στους 8 μήνες (2020, στα αγγλικά)
• PLOS ONE: Μελέτη για τις αλλαγές στη συμπεριφορά και στη νόηση σκύλων άνω των 6 ετών (2020, στα αγγλικά)
• AAHA: Οδηγίες για τα στάδια ζωής του σκύλου, ορισμοί των σταδίων (2019, στα αγγλικά)
• AVMA: Φροντίδα για ηλικιωμένες γάτες και σκύλους (στα αγγλικά)
• AVMA: Φυλλάδιο για τα ηλικιωμένα ζώα συντροφιάς, με πίνακα ανθρώπινων ετών ανά μέγεθος (αναθεώρηση 2010, στα αγγλικά)

Οι συμβουλές είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τον κτηνίατρο ή τον εκπαιδευτή που βλέπει τον σκύλο σου από κοντά. Για επιθετικότητα ή θέματα υγείας, ξεκίνα από εκεί.