Αδέσποτο επιθετικό σκυλί στη βόλτα: τι κάνεις αν πλησιάσει ή επιτεθεί

Αδέσποτο επιθετικό σκυλί ή απλώς ανήσυχο; Τα σημάδια που μετράνε

Ένα σκυλί που κυκλοφορεί χωρίς άνθρωπο δεν είναι από μόνο του απειλή· πολλά αδέσποτα ζουν χρόνια στην ίδια γειτονιά, με ανθρώπους που τα ταΐζουν και τα ξέρουν με το όνομα. Μετράει τι δείχνει το συγκεκριμένο σκυλί εκείνη τη στιγμή, και συνήθως κάτι δείχνει: τα σκυλιά σπάνια δαγκώνουν χωρίς προειδοποίηση, γράφει η PDSA, βρετανική κτηνιατρική φιλανθρωπική οργάνωση.

Μην περιμένεις το γρύλισμα για να αλλάξεις πορεία: η PDSA σημειώνει ότι δεν γρυλίζουν ούτε δείχνουν δόντια όλα τα σκυλιά πριν δαγκώσουν. Πώς διαβάζεις ουρά, αυτιά και στάση, το εξηγούμε στο άρθρο για τη γλώσσα σώματος του σκύλου.

Σε πλησιάζει γαβγίζοντας: τι κάνεις βήμα-βήμα

Βγαίνεις από την πολυκατοικία ή κόβεις δρόμο δίπλα σε ένα οικόπεδο, και ένα σκυλί έρχεται προς το μέρος σου γαβγίζοντας. Το ένστικτο λέει «τρέξε». Η PDSA και η AVMA λένε το αντίθετο, και αυτά είναι τα βήματα που προτείνουν:

1. Σταμάτα. Χωρίς απότομες κινήσεις. Ο δυνατός θόρυβος και το τρέξιμο μπορεί να ξαφνιάσουν το σκυλί και να το ανεβάσουν, κάνοντας πιο πιθανό να σε κυνηγήσει.
2. Γύρνα λίγο πλάγια. Με το σώμα στο πλάι φαίνεσαι λιγότερο απειλητικός, ενώ η κατά μέτωπο προσέγγιση μπορεί να του φανεί απειλή.
3. Κατέβασε το βλέμμα. Παρακολούθησέ το με την άκρη του ματιού, χωρίς να το κοιτάς στα μάτια.
4. Χέρια ακίνητα, κοντά στο σώμα. Χέρια και πόδια που κουνιούνται μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο για δάγκωμα. Μην απλώσεις χέρι, ούτε για χάδι ούτε για να το διώξεις.
5. Αν μιλήσεις, ήρεμα και σταθερά. Χωρίς φωνές. Ένα χαμηλόφωνο «καλά, καλά» φτάνει.
6. Περίμενε ή κάνε πίσω αργά. Μείνε ακίνητος ώσπου να φύγει ή απομακρύνσου με αργά βήματα, μέχρι να μην το βλέπεις πια.

Αν έρθει κοντά να σε μυρίσει, μείνε ακίνητος και άφησέ το να τελειώσει. Τις περισσότερες φορές, γράφει η AVMA, το σκυλί απομακρύνεται μόλις καταλάβει ότι δεν είσαι απειλή.

Τι κάνω αν με κυνηγήσει σκύλος;

Όσο γρήγορα κι αν τρέξεις, ένα σκυλί σχεδόν πάντα τρέχει πιο γρήγορα από σένα. Η AVMA το λέει απλά: μην περνάς τρέχοντας δίπλα από σκυλί και, όταν νιώθεις ότι σε απειλεί, μη γυρίσεις να τρέξεις.

Τα ελληνικά στοιχεία δείχνουν και πού τραυματίζονται συνήθως οι άνθρωποι. Σε μελέτη ερευνητών του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) στο ιατρικό περιοδικό Hippokratia, γιατροί στα επείγοντα των δημόσιων νοσοκομείων και στα κέντρα υγείας κατέγραψαν 1.656 ανθρώπους με δάγκωμα σκύλου το πρώτο εξάμηνο του 2023· τα κάτω άκρα ήταν το σημείο που τραυματίστηκε πιο συχνά, περίπου στις μισές περιπτώσεις. Σε μια δεύτερη μελέτη, του 2022 στο Cureus, με 106 θύματα που εξετάστηκαν ιατροδικαστικά στην Αθήνα, σχεδόν δύο στις τρεις επιθέσεις έγιναν σε δρόμο ή πεζοδρόμιο, και τα σκυλιά χωρίς ιδιοκτήτη τραυμάτιζαν πιο συχνά τα κάτω άκρα απ' ό,τι τα σκυλιά με ιδιοκτήτη.

• Αν κάνεις τζόκινγκ, κόψε ταχύτητα και περπάτα μόλις δεις ή ακούσεις σκυλί να έρχεται. Αν σε κυνηγά ήδη, σταμάτα και γύρνα προς το μέρος του, λίγο πλάγια.
• Βάλε μπροστά σου, χαμηλά, ό,τι κουβαλάς: σακίδιο, ντοσιέ, το καροτσάκι της λαϊκής. Σαν εμπόδιο, όχι για να το χτυπήσεις.
• Όταν σταματήσει κι εκείνο, κάνε πίσω αργά· αν ξαναπλησιάσει, ξαναστάσου. Αν μένει πίσω και γαβγίζει, συνέχισε με αργό, σταθερό βήμα.

Με ποδήλατο ή μηχανάκι τα βήματα αλλάζουν λίγο· δες το άρθρο για τα σκυλιά που κυνηγούν αυτοκίνητα, μηχανάκια και ποδήλατα.

Τι κάνω αν μου επιτεθεί σκύλος;

Αν παρ' όλα αυτά το σκυλί πηδήξει πάνω σου ή σε δαγκώσει, δεν προσπαθείς πια να το απομακρύνεις· προστατεύεις τα πιο ευάλωτα σημεία σου. Κατά την PDSA, τα σκυλιά συνήθως δαγκώνουν και κάνουν γρήγορα πίσω.

1. Προστάτεψε πρόσωπο και λαιμό. Σήκωσε τα χέρια μπροστά τους· την προστασία του προσώπου τη συστήνει και η AVMA.
2. Βάλε κάτι ανάμεσα. Το σακίδιο, το ποδήλατο ή ό,τι άλλο κρατάς.
3. Μείνε όρθιος, αν μπορείς. Πόδια λίγο ανοιχτά, γόνατα λίγο λυγισμένα, για να μη σε ρίξει.
4. Αν πέσεις, κουλουριάσου. Σώμα μαζεμένο σαν μπάλα και χέρια πάνω από το κεφάλι και τον λαιμό, όπως συμβουλεύει η AVMA, και ακινησία ώσπου να απομακρυνθεί.
5. Μετά, φύγε αργά. Χωρίς να τρέξεις, προς ένα μαγαζί, μια είσοδο ή ένα αυτοκίνητο.

Αν τραυματίστηκες σοβαρά ή το σκυλί δεν φεύγει, κάλεσε το 112, τον ενιαίο ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης, ή ζήτα από κάποιον γύρω σου να το κάνει.

Αδέσποτο επιτίθεται στον σκύλο σου στο λουρί: πώς τον προστατεύεις

Με τον σκύλο σου στο λουρί δεν προσέχεις μόνο τον εαυτό σου. Ο δικός σου δεν μπορεί να φύγει μόνος του, κι αν τραβήξει προς το αδέσποτο, το άλλο σκυλί αγχώνεται περισσότερο και τα πράγματα μπορεί να χειροτερέψουν, όπως προειδοποιεί η PDSA.

Όταν το βλέπεις να έρχεται

1. Φύγετε ήρεμα αλλά γρήγορα. Κατά την PDSA, είναι το καλύτερο που μπορείς να κάνεις όταν ένα σκυλί δείχνει επιθετικότητα στον δικό σου. Γρήγορο βήμα, όχι τρέξιμο.
2. Βάλε ανάμεσα ένα εμπόδιο. Αυλόπορτα, κάγκελο, παρκαρισμένο αυτοκίνητο: κάτι που κόβει την οπτική επαφή των δύο σκυλιών, όπως προτείνει η ίδια οργάνωση. Όχι όμως σε αδιέξοδο, απ' όπου δεν θα μπορείτε να βγείτε.
3. Κράτα τον κοντά, από την άλλη πλευρά. Μάζεψε το λουρί χωρίς τράνταγμα και πέρασέ τον στην πλευρά σου που είναι μακριά από το αδέσποτο, ώστε να είσαι εσύ στη μέση.
4. Μεταβολή με ένα «πάμε!». Αν ο σκύλος σου ξέρει να γυρίζει μαζί σου με μια χαρούμενη λέξη, τώρα είναι η ώρα. Αν όχι, αξίζει να το μάθει από αύριο, πρώτα στο σαλόνι: τα βήματα είναι στο άρθρο για τον σκύλο που γαβγίζει στα άλλα σκυλιά, και πρόγραμμα για την ηλικία του θα βρεις στο κουίζ της αρχικής.

Αν τα σκυλιά πιαστούν

Η πρώτη αντίδραση, να βουτήξεις να τα χωρίσεις, είναι και η πιο επικίνδυνη. Η PDSA λέει να μην προσπαθήσεις να τα χωρίσεις μόνος σου: αν τραβήξεις τον σκύλο σου, μπορεί να τραυματιστείς άσχημα κι εσύ, κι αν το άλλο σκυλί δεν τον έχει αφήσει, να τραυματίσεις περισσότερο τον δικό σου. Τι προτείνει αντί γι' αυτό:

• Τράβηξε την προσοχή του άλλου σκυλιού από απόσταση, π.χ. με ένα δυνατό παλαμάκι, χωρίς φωνές και χωρίς να το κοιτάς στα μάτια.
• Αν δαγκώνει και δεν αφήνει, ένα δυνατό σφύριγμα ή ένα μπουφάν πεταμένο πάνω τους μπορεί να τα ξεχωρίσει. Δεν πιάνει πάντα, όμως: σε κάποια σκυλιά ανεβάζει την ένταση.
• Χέρια και πόδια μακριά από τα δόντια, όσο κι αν θέλεις να τραβήξεις τον σκύλο σου έξω.
• Μόλις χωρίσουν, φύγετε αμέσως και κοίτα τον σκύλο σου σε ασφαλές σημείο.

Αγέλη αδέσποτων σκύλων: όταν είναι πολλά, φεύγεις νωρίτερα

Στη μελέτη του ΕΟΔΥ, 683 δαγκώματα οφείλονταν σε σκυλιά χωρίς ιδιοκτήτη και 658 σε σκυλιά με ιδιοκτήτη· για τα υπόλοιπα δεν ήταν γνωστό. Τα δαγκώματα, δηλαδή, δεν είναι υπόθεση μόνο των αδέσποτων. Στα 683 περιστατικά με σκυλιά χωρίς ιδιοκτήτη, όμως, φαίνεται κάτι για τη βόλτα σου: στα 221 επιτέθηκαν περισσότερα από ένα σκυλιά, στα 235 ένα, και για τα υπόλοιπα η πληροφορία δεν καταγράφηκε.

Τρία ή τέσσερα σκυλιά δεν τα έχεις όλα στο μάτι, γι' αυτό η καλύτερη κίνηση γίνεται νωρίς. Αν δεις την ομάδα από μακριά, κάνε μεταβολή, ακόμα κι αν σου φαίνονται ήσυχα, και μην περάσεις ανάμεσά τους ή δίπλα από το σημείο όπου ξαπλώνουν. Με τον σκύλο σου στο λουρί, η μεταβολή γίνεται ακόμα νωρίτερα. Αν σε έχουν ήδη πλησιάσει, ισχύουν τα ίδια βήματα, και προσπαθείς να τα έχεις όλα μπροστά σου, κανένα πίσω σου.

Πρόσεξε και πού και πότε μαζεύονται, π.χ. κοντά σε κάδους, σε ένα εργοτάξιο ή σε ένα πάρκινγκ· αν η ομάδα είναι εκεί κάθε πρωί, άλλαξε διαδρομή ή ώρα. Κι αν η ίδια αγέλη ορμάει σε περαστικούς, ενημέρωσε τον δήμο: ο ν. 4830/2021 ορίζει ότι το συνεργείο περισυλλογής του δήμου μεριμνά, μεταξύ άλλων, για «την παρέμβαση σε περίπτωση δημιουργίας επιθετικής αγέλης αδέσποτων» (άρθρο 10 παρ. 5δ).

Παιδιά, έφηβοι και μεγαλύτεροι: ποιους αφορά περισσότερο

Στη μελέτη του ΕΟΔΥ, που περιλάμβανε και παιδιά, τα σκυλιά χωρίς ιδιοκτήτη δάγκωναν πιο συχνά νεότερους ανθρώπους, ιδίως 10 έως 19 ετών, ενώ τα σκυλιά με ιδιοκτήτη μεγαλύτερους, ιδίως 70 έως 79 ετών. Οι νεότεροι είχαν και πιο συχνά δαγκώματα στο κεφάλι ή στον λαιμό.

Τι μαθαίνεις στο παιδί

Όταν πηγαίνει μόνο του στο σχολείο ή στο φροντιστήριο, το παιδί συναντά αδέσποτα χωρίς εσένα. Κάντε πρόβα στο σπίτι, σαν παιχνίδι:

• Δεν πλησιάζει άγνωστα σκυλιά και δεν περνά το χέρι μέσα από κάγκελα για να τα χαϊδέψει, όπως θέλει η AVMA να μαθαίνουν τα παιδιά.
• Αν έρθει σκυλί κοντά του, «γίνεται δέντρο»: σταματά, κολλάει τα χέρια στο σώμα, κοιτάζει τα παπούτσια του και περιμένει να φύγει.
• Δεν τρέχει, δεν τσιρίζει· με ποδήλατο ή πατίνι, φρενάρει ήρεμα, κατεβαίνει και περπατά.
• Σου λέει πού είδε σκυλί που το τρόμαξε, για να αλλάξετε διαδρομή και, αν χρειαστεί, να ενημερώσετε τον δήμο.

Αν είσαι μεγαλύτερος σε ηλικία

Στη μελέτη της Αθήνας, όσοι ήταν πάνω από 67 ετών είχαν πιο συχνά τραύματα σε κεφάλι και λαιμό από τους νεότερους ενήλικες· κατά τους ερευνητές, πιθανότατα επειδή χάνουν την ισορροπία τους και πέφτουν, καθώς προσπαθούν να αποφύγουν το σκυλί. Γι' αυτό η σταθερότητα μετράει περισσότερο από την ταχύτητα: σταματάς, στέκεσαι με τα πόδια λίγο ανοιχτά και απομακρύνεσαι με μικρά βήματα. Αν βγάζεις βόλτα δυνατό σκύλο, κράτα το λουρί με τα δύο χέρια, κοντά στο σώμα, για να μη σε τραβήξει αν ορμήσει.

Μετά από επίθεση αδέσποτου: γιατρός, κτηνίατρος και σημειώσεις

Αμέσως μετά, πολλοί λένε «μια γρατζουνιά είναι» και συνεχίζουν τη βόλτα. Μη βιαστείς:

• Εσύ: γιατρός για κάθε δάγκωμα. Ακόμα κι αν φαίνεται μικρό, πήγαινε σε γιατρό το συντομότερο ή, εκτός ωραρίου, στα επείγοντα, όπως συστήνει η AVMA. Η PDSA προσθέτει να πεις στον γιατρό ότι σε δάγκωσε ζώο. Τι χρειάζεται η πληγή, το κρίνει εκείνος.
• Ο σκύλος σου: κτηνίατρος αμέσως, ακόμα κι αν τα τραύματά του δεν φαίνονται σοβαρά. Πολλά δαγκώματα είναι πολύ χειρότερα απ' ό,τι φαίνονται, γράφει η PDSA. Το κτηνιατρικό εγχειρίδιο MSD Veterinary Manual εξηγεί ότι στο δάγκωμα σκύλου η μεγάλη ζημιά είναι συνήθως κάτω από την επιφάνεια: στο δέρμα μπορεί να φαίνονται μόνο μικρές τρύπες ή μια μελανιά, ενώ από κάτω να έχουν σπάσει πλευρά ή να έχουν τραυματιστεί όργανα.
• Φωτογραφίες των τραυμάτων, δικών σου και του σκύλου σου, αμέσως, όπως προτείνει και η PDSA.
• Σημειώσεις: πού και τι ώρα, πόσα σκυλιά, πώς ήταν (μέγεθος, χρώμα, κολάρο), από πού ήρθαν και πού πήγαν, αν τα έχεις ξαναδεί εκεί, ποιοι είδαν τι έγινε.
• Ενημέρωση του δήμου με όλα τα παραπάνω.

Τις επόμενες μέρες πρόσεξε και τη διάθεση του σκύλου σου. Αν διστάζει να βγει ή γαβγίζει σε κάθε σκυλί που βλέπει, μην περιμένεις να περάσει μόνο του: μίλα με τον κτηνίατρο ή με εκπαιδευτή που δουλεύει μόνο με επιβράβευση, και δες τα βήματα στον οδηγό για τον φοβικό σκύλο. Και για λίγο, άλλαξε διαδρομή, για χάρη και των δυο σας.

Επιθετικά αδέσποτα σκυλιά: ποιον ειδοποιείς και τι λέει ο νόμος

Για τα αδέσποτα, ο νόμος βάζει υπεύθυνους τους δήμους. Ο ν. 4830/2021 ορίζει αδέσποτο «το ζώο συντροφιάς που δεν έχει ιδιοκτήτη» (άρθρο 2 παρ. 5) και υποχρεώνει κάθε δήμο να έχει πρόγραμμα διαχείρισης των αδέσποτων, με περισυλλογή, κτηνιατρική περίθαλψη, σήμανση και καταγραφή, στείρωση, εύρεση αναδόχου και υιοθεσία (άρθρο 10 παρ. 1). Κάθε δήμος οφείλει επίσης να ορίζει υπάλληλο, αντιδήμαρχο ή εντεταλμένο σύμβουλο υπεύθυνο για θέματα ζώων συντροφιάς (άρθρο 40 παρ. 1). Αυτόν ψάχνεις, με τις σημειώσεις σου στο χέρι.

«Επιθετικό» δεν σημαίνει «επικίνδυνο»

Η λέξη «επικίνδυνο» έχει στον νόμο συγκεκριμένο ορισμό: είναι, μεταξύ άλλων, το ζώο συντροφιάς που «εκδηλώνει επανειλημμένα απρόκλητη και αδικαιολόγητη επιθετικότητα προς τον άνθρωπο ή τα άλλα ζώα χωρίς να απειληθεί» (άρθρο 2 παρ. 14). Δεν το κρίνεις εσύ ούτε ο γείτονας: σε κάθε δήμο, επιτροπή αποφασίζει για την επικινδυνότητα ενός ζώου με γνωμάτευση κτηνιάτρου (άρθρο 10 παρ. 9α).

Ένα πράγμα που μπορείς να κάνεις από σήμερα: μάθε ποιο είναι το γραφείο του δήμου σου για τα ζώα συντροφιάς και γράψε το τηλέφωνό του στο κινητό, δίπλα στον κτηνίατρό σου. Τη μέρα που θα το χρειαστείς, δεν θα έχεις χρόνο να το ψάχνεις. Για όσα ζητά ο νόμος από σένα ως ιδιοκτήτη, δες τον οδηγό για τον νόμο για τα σκυλιά.

Συχνές ερωτήσεις

Τι δεν πρέπει να κάνεις αν σου επιτεθεί σκύλος;

Μην τρέξεις, μη φωνάξεις και μην το κοιτάς επίμονα στα μάτια: κατά την AVMA και την PDSA, έτσι είναι πιο πιθανό να σε κυνηγήσει ή να νιώσει ότι απειλείται. Και μη βάλεις ποτέ χέρια ανάμεσα σε σκυλιά που πιάστηκαν. Αν πέσεις, κουλουριάσου και σκέπασε κεφάλι και λαιμό.

Με δάγκωσε αδέσποτος σκύλος. Τι κάνω;

Πήγαινε σε γιατρό το συντομότερο ή στα επείγοντα, ακόμα κι αν η πληγή φαίνεται μικρή, και πες ότι σε δάγκωσε ζώο· τι χρειάζεται η πληγή το κρίνει ο γιατρός. Μετά ενημέρωσε τον δήμο με το σημείο, την ώρα και την περιγραφή του σκυλιού. Αν κινδυνεύεις εκείνη τη στιγμή ή ο τραυματισμός είναι σοβαρός, κάλεσε το 112.

Πού κάνω καταγγελία για επιθετικά αδέσποτα σκυλιά;

Στον δήμο όπου έγινε το περιστατικό: ο νόμος 4830/2021 βάζει τους δήμους υπεύθυνους για τη διαχείριση των αδέσποτων (άρθρο 10, παράγραφος 1) και κάθε δήμος οφείλει να ορίζει υπεύθυνο για θέματα ζώων συντροφιάς (άρθρο 40, παράγραφος 1). Δώσε συγκεκριμένα στοιχεία: πού, πότε, πόσα σκυλιά, τι έγινε. Για άμεσο κίνδυνο ή σοβαρό τραυματισμό, κάλεσε το 112.

Πώς διώχνω ένα αδέσποτο σκυλί χωρίς να το προκαλέσω;

Δεν χρειάζεται να το διώξεις· αρκεί να φύγεις εσύ. Σταμάτα, γύρνα λίγο πλάγια, κατέβασε το βλέμμα και κάνε πίσω αργά, ώσπου να μην το βλέπεις, χωρίς απότομες κινήσεις και φωνές.

Ποιο αδέσποτο θεωρείται «επικίνδυνο» από τον νόμο;

«Επικίνδυνο ζώο συντροφιάς» είναι νομικός όρος: κατά τον νόμο 4830/2021, μεταξύ άλλων, το ζώο που εκδηλώνει επανειλημμένα απρόκλητη και αδικαιολόγητη επιθετικότητα προς ανθρώπους ή άλλα ζώα χωρίς να απειληθεί (άρθρο 2, παράγραφος 14). Το αν ένα ζώο είναι επικίνδυνο το αποφασίζει επιτροπή του δήμου με γνωμάτευση κτηνιάτρου (άρθρο 10, παράγραφος 9α).

Πηγές

1. Επιστημονική δημοσίευσηHippokratia: Μελέτη του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας για τα δαγκώματα σκύλων στην Ελλάδα, Ιανουάριος–Ιούνιος 2023 (2023, στα αγγλικά)
2. Επιστημονική δημοσίευσηCureus: Μελέτη 106 θυμάτων επίθεσης σκύλου που εξετάστηκαν ιατροδικαστικά στην Αθήνα (2022, στα αγγλικά)
3. Κτηνιατρικός φορέαςAVMA, Αμερικανική Κτηνιατρική Ένωση: Πρόληψη των δαγκωμάτων και τι κάνεις όταν σε απειλεί σκύλος (στα αγγλικά)
4. Κτηνιατρικό εγχειρίδιοMSD Veterinary Manual: Αντιμετώπιση ειδικών τραυμάτων στα ζώα συντροφιάς, με ενότητα για τα δαγκώματα (2024, στα αγγλικά)
5. Επίσημο κείμενοΝ. 4830/2021 (ΦΕΚ Α' 169/18.9.2021): Νέο πλαίσιο για την ευζωία των ζώων συντροφιάς, άρθρα 2, 10 και 40, pet.gov.gr
6. Φιλοζωική οργάνωσηPDSA: Επιθέσεις σκύλων, τι κάνεις όταν απειλείται ο σκύλος σου ή εσύ (στα αγγλικά)

Οι συμβουλές είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν τον κτηνίατρο ή τον εκπαιδευτή που βλέπει τον σκύλο σου από κοντά. Για επιθετικότητα ή θέματα υγείας, ξεκίνα από εκεί.